De Groene Kamer: ChristenUnie

de Groene Kamer

In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 9 juni 2010 neem ik samen met een collega de partijprogramma’s door op de belangrijke duurzame onderwerpen. Op deze pagina: een overzicht van de groene plannen van de ChristenUnie.

Navigeer naar:

Duurzaamheid en de rol van de overheid

Biddend om Gods zegen zetten we ons in voor een bloeiende samenleving, een duurzame economie en een dienstbare overheid

“Biddend om Gods zegen zetten we ons in voor een bloeiende samenleving, een duurzame economie en een dienstbare overheid.” Zo sluit de ChristenUnie de inleiding van haar partijprogramma af. De vraag hoe we de crisis kunnen benutten als kans op een duurzamer economie is één van de vier kernvragen uit het programma. De partij wil “een economie waarin consumenten geen genoegen meer hoeven te nemen met oneerlijk en onduurzaam gemaakte producten”.

Volgens de ChristenUnie is er een “samenhang tussen crises op financieel vlak, op het gebied van voedsel, klimaat en natuurlijke hulpbronnen. Die samenhang is dat de Westerse wereld te kampen heeft met een fundamentele waardencrisis. In het christelijk-sociale denken staan verantwoordelijk beheer van de schepping en onderlinge solidariteit centraal. De mens leeft niet voor zichzelf. Economische groei is geen doel op zich maar een middel.”

Zoals uit deze passage blijkt hanteert de ChristenUnie een brede definitie van duurzaamheid. Onder de noemer ‘duurzame economie’ komen onderwerpen als wonen, waterbeheer en mobiliteit samen in het programma.
De ChristenUnie wil dat de overheid met gericht inkoopbeleid via een “agentschap Duurzaam Inkopen” bedrijven stimuleert, die maatschappelijk verantwoord ondernemen.

Mobiliteit

“De ChristenUnie kiest voor leefbaarheid en veiligheid en daarom voor een ombuiging van de groei van het personenvervoer naar het openbaar vervoer en de fiets en stimulering van duurzaam transport over water en spoor.”

Daarom wil de ChristenUnie zo snel mogelijk een kilometerheffing invoeren waarbij niet het bezit, maar het gebruik van de auto telt. Dit is nodig, stelt de partij, want “ondanks miljardeninvesteringen in nieuwe en verbreding van bestaande snelwegen kunnen betrouwbare reistijden in 2020 niet gehaald worden wanneer er geen kilometerprijs wordt ingevoerd”. Komt er toch een nieuwe weg, dan moet standaard gekeken worden “in hoeverre deze gecombineerd kan worden met verbetering van het openbaar vervoer”.

Voertuigen moeten zuiniger en schoner worden, vindt de partij verder, en CO2-normen aangescherpt. Elektrisch rijden moet gestimuleerd worden door voldoende oplaadpunten en vrijstelling van de motorrijtuigenbelasting. Door de onbelaste vergoeding voor woon-werkverkeer te maximeren, zo stelt de ChristenUnie, stimuleer je mensen dichter bij hun werk te gaan wonen.

De ChristenUnie wil groene havens, waarbij schonere schepen sneller geholpen worden en minder havengelden hoeven te betalen

De ChristenUnie heeft van alle partijen de meest uitgebreide paragraaf over de verduurzaming van de scheepvaart. Zij wil dat de zogenaamde groene havens, waarbij schonere schepen sneller geholpen worden en minder havengelden hoeven te betalen, gemeengoed worden. Ook wil de partij dat de Europese Unie een heffing op bunkerbrandstof bij zee- en binnenschepen invoert, afhankelijk van de milieuprestatie van die brandstof. En net als in de luchtvaart wil de ChristenUnie ook in de binnenvaart nieuwe technieken stimuleren waarmee de uitstoot van stikstofdioxide met 90% gereduceerd wordt.

Europese hogesnelheidslijnen moeten een “beter en vooral ook duurzamer alternatief” voor het vliegtuig worden. De luchtvaart kan niet eindeloos groeien; de partij wil een handhavingstelsel om het vliegverkeer bij Schiphol binnen de perken te houden en vindt dat de luchtvaart moet gaan betalen voor de vervuiling die zij veroorzaakt, bijvoorbeeld door Nox- en kerosineheffingen. Bovendien is “verdere uitbreiding van regionale luchthavens niet nodig en onrendabel”, dus geen Vliegveld Twente als het aan de ChristenUnie ligt.

Ondernemers & overheidsfinanciën

De ChristenUnie wil het tekort met 16 miljard in 2015 terugbrengen door een “weloverwogen mix van ombuigen, intensiveringen en een verantwoorde lastenontwikkeling”.

MVO is volgens de ChristenUnie het ondernemen van de toekomst. “Bedrijven van de toekomst ondernemen menswaardig en milieubewust en zijn het vertrouwen van hun klanten waard.” De partij wil MVO zowel op nationaal als internationaal niveau stimuleren door duurzaam inkoopbeleid en, indien nodig, wettelijke kaders. In “modelgedragscodes” moet worden vastgelegd dat bedrijven rapporteren op het gebied van MVO.

Ook de ChristenUnie wil het belastingstelsel verder vergroenen

Ook de ChristenUnie wil het belastingstelsel verder vergroenen. “Milieukosten moeten zoveel mogelijk tot uitdrukking komen in de prijzen van producten.” De overheid moet volgens de partij zowel milieuonvriendelijk gedrag ontmoedigen, als milieuvriendelijk gedrag stimuleren. “Producten en diensten die een relatief grote ‘ecologische voetafdruk’ hebben worden ondergebracht in het hoge btw-tarief.”

De partij juicht zelfregulering door bedrijven in het algemeen toe. Van organisaties met een algemene nutsfunctie, zoals banken, pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen, verwacht de ChristenUnie “extra zorgvuldigheid en transparantie”.

In het bankwezen moeten minder perverse prikkels komen die “risicovol korte termijnbeleid aanmoedigen”. Er moet scherper toezicht komen, vindt de partij, en toezichthouders moeten hogere boetes uit kunnen delen. Ook moet er een bankenheffing komen en wordt het depositogarantiestelsel herzien, zodat banken met een hoger risicoprofiel meer bijdragen aan het garantiestelsel dan banken met een laag risicoprofiel.

Net als GroenLinks wil de ChristenUnie economische prestaties met een breder welvaartsbegrip meten dan het BNP. Hoe we omgaan met “ons milieukapitaal” moet in de meting van de welvaart worden opgenomen.

Ruimte en wonen

Verantwoordelijkheid staat centraal bij de ChristenUnie, ook voor natuur en milieu. “Wij moeten beheerders zijn, niet verteerders van Gods schepping.” De ChristenUnie wil de woningvoorraad daarom duurzamer en energiezuiniger maken, want: “goed voor de portemonnee en mogelijk ook voor het klimaat”. De partij wil dat bestaande woningen in 2020 dertig procent minder energie verbruiken en wil dat nieuwbouw vanaf 2015 energieneutraal gebeurt. “De toepassing van duurzame bouwmaterialen en duurzaam bouwen wordt minder vrijblijvend.”

Net als GroenLinks wil de ChristenUnie prioriteit geven aan binnenstedelijk bouwen en herstructurering van bedrijventerreinen; net als GroenLinks door maatregelen als een open ruimteheffing, leegstandsheffing en boete op leegstand. Nieuwbouwdoelstellingen moeten omhoog: “De huidige ambitie van 40% binnenstedelijk bouwen in de Randstad wordt verhoogd naar 60% om het landschap te sparen.” Maar, intensief ruimtegebruik mag niet ten koste gaan van schaars groen, vindt de partij. Daarom wil zij ten minste 75m2 groen per (nieuwe) woning in bestaand bebouwd gebied en vor-men van duurzaam dubbel grondgebruik als groene daken, dakterrassen en binnen-hoven op parkeergebouwen opnemen in een kwaliteitslabel ‘binnenstedelijk wonen’.

De ChristenUnie vindt dat “ruimtelijke beslissingen genomen horen te worden op het bestuurlijk niveau dat het meeste aansluit bij het niveau waarop ruimtelijk functies zich het sterkst ontwikkelen”. De provincie kan daarbij optreden als regisseur zodat gemeenten in een regio elkaar ruimtelijk niet beconcurreren, maar versterken. De landelijke overheid moet haar (financiële) steun beperken tot “projecten met een nationale uitstraling”.

Globalisering

“Vanuit de Bijbelse opdracht te zorgen voor recht en gerechtigheid, één van de centrale noties van de christelijke politiek, streeft de ChristenUnie naar rechtvaardige internationale verhoudingen in de wereld en naar vrede, veiligheid en respect voor de mensenrechten.” Dit vraagt volgens de ChristenUnie om een actieve houding van Nederland op het internationale toneel.

Handelsovereenkomsten en subsidieregelingen moeten mede worden geëvalueerd op basis van omgang met mensenrechten

De partij wil Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) op internationaal niveau stimuleren. Handelsovereenkomsten en subsidieregelingen moeten volgens de partij mede worden geëvalueerd op basis van omgang met mensenrechten. Ook wil de ChristenUnie boetes opleggen aan Nederlandse bedrijven die subsidie krijgen voor projecten in het buitenland, maar gebruikmaken van kinder- en dwangarbeid. De overheid moet volgens de partij streng toezien op de zorgplicht van bedrijven op het gebied van arbeid, mensenrechten, milieu en eerlijke handelspraktijken. Als een sector hieraan niet meewerkt, volgt wettelijke regelgeving en moet “de overheid de bewijslast omdraaien: betrekt een ondernemer grondstoffen of producten uit een sterk verdachte regio dan kan de overheid eisen dat de ondernemer aantoont dat het de keten op orde heeft”.

Aan het budget voor ontwikkelingssamenwerking wil de ChristenUnie niet toornen, en op termijn is groei wenselijk. De partij benadrukt het belang van eerlijke handel naast ontwikkelingshulp. “Het is van belang dat handelsrelaties worden gestimuleerd en dat producten uit ontwikkelingslanden een afzetmarkt vinden in Europa. Op zijn beurt mag Europa geen producten dumpen in ontwikkelingslanden, waardoor de lokale markt wordt verstoord.” De partij doet hiertoe legio concrete voorstellen.

De Wereldbank en het IMF moeten volgens de ChristenUnie gedemocratiseerd worden. “zodat de invloed en sturing van westerse landen in het nadeel van arme landen worden verminderd”.

Natuurbeheer

De gedachte dat Natura 2000 kostenneutraal is, is verleden tijd. Natuur kost geld, en de rekening daarvoor kunnen we niet op het bordje van enkele ondernemers leggen

De ChristenUnie ziet de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) en Natura 2000 als belangrijke pijlers voor een goed natuurbeleid, maar erkent dat de uitvoering in de praktijk “weerbarstig” blijkt. Om de Natura 2000-plannen te laten slagen pleit de partij voor “heldere regels, goede communicatie, snel handelen en boter bij de vis”. En “de gedachte dat Natura 2000 kostenneutraal is, is verleden tijd. Natuur kost geld, en de rekening daarvoor kunnen we niet op het bordje van enkele ondernemers leggen.” Investeringen moeten zijn gericht op het kosteneffectief veiligstellen van de EHS.

De ChristenUnie wil overheidshulp bij het opstellen van beheerplannen en financieringsafspraken tussen rijk en provincies, over “zowel aankoop als beheer”. Professioneel beheer van natuurgronden door bijvoorbeeld boeren moet betaald worden. Grote aaneengesloten EHS-gebieden moeten voorrang krijgen boven kleinere, die kunnen worden afgestoten. Bij aankoop van nieuwe gronden moet kritisch gekeken worden of het gebied noodzakelijk is voor het behoud van de meest kwetsbare natuur en of er voldoende budget beschikbaar is voor inrichting en beheer.

Om een nieuwe watersnoodramp te voorkomen, wil de ChristenUnie alle dijken en keringen verbeteren, het huidige beschermingsniveau – “dat dateert uit 1960” – herzien en daarbij rekening houden met de gevolgen van de klimaatverandering. De partij wil dan ook dat de Deltawet zo snel mogelijk van kracht wordt. Het Nederlandse waterbeheer kan effectiever en efficiënter door minimaal tien waterschappen af te schaffen en de provincies te ontlasten van waterbeheerbaken. Verder hebben we de verantwoordelijkheid om onze kennis op het gebied van waterbeheer “te delen met minder welvarende Deltagebieden in de wereld”.

Ambitieus is de partij waar het de verduurzaming van de visserij betreft. De Nederlandse vloot moet over vijf jaar volledig duurzaam zijn; de schepen binnen vier jaar MSC-gecertificeerd. De jonge generatie vissers moet opgeleid worden op een duurzaam opleidingsschip en de omvang van bijvangsten moet zoveel mogelijk teruggedrongen worden.

Energie

De ChristenUnie stelt op het gebied van energie ambitieuze doelen. Nederland moet voorbij de Europese doelstellingen gaan en in 2020 30 procent minder broeikasgassen uitstoten, 20 procent hernieuwbare energie gebruiken, en 25 procent energie besparen. Overheidsgebouwen moeten in 2030 energieneutraal zijn.

Volgens de ChristenUnie faalt de huidige energiemarkt omdat toekomstige kosten geen onderdeel uitmaken van de energieprijs

Volgens de ChristenUnie faalt de huidige energiemarkt omdat toekomstige kosten geen onderdeel uitmaken van de energieprijs. Dit moet worden hersteld door een geleidelijk stijgende inputheffing op niet-duurzaam opgewekte stroom, “met name bij kolen”. Deze heffing daalt naarmate de energieproducenten meer duurzaam produceren, waartoe ze overigens ook worden verplicht (zie voor details het programma). Het liefst worden deze en andere marktcorrigerende maatregelen genomen op Europees niveau.

De ChristenUnie wil een feed-in systeem: de partij kiest ervoor de aantrekkelijkheid van duurzame investeringen te verhogen door “terugleververgoedingen te bieden voor de feitelijke levensduur van het duurzame project”.

De energietransitie moet volgens de ChristenUnie zowel “aan de voorkant als de achterkant” worden gestimuleerd, respectievelijk door investering en fiscale vergroening, en door innovatief inkoopbeleid en verplichte energiebesparing voor energieleveranciers. Koplopers moeten worden beloond, vindt de partij.

Overheidsgebouwen moeten in 2030 energieneutraal zijn

De ChristenUnie wil verder onder meer investeren in slimme elektriciteitsnetten, warmtenetwerken en warmtekrachtkoppeling. Er moet meer windenergie komen en een ‘stopcontact op zee’. Verder wil de partij kolencentrales verplichten biomassa mee te stoken en moeten nieuwe kolencentrales CO2 verplicht opslaan. Hieruit kan worden afgeleid dat die nieuwe kolencentrales er wat de ChristenUnie betreft mogen komen, als ze relatief ‘schoon’ zijn. De partij wil bio-energie onder voorwaarden bevorderen en wil geen nieuwe kerncentrales.

Afval

Afval dat ontstaat door menselijke activiteiten moet zoveel mogelijk worden hergebruikt, vindt de ChristenUnie. De partij wil voorlichting aan bedrijven en consumenten over de materiaalketens en het hergebruik van producten en materialen verbeteren. Verouderde vuilverbrandingsinstallaties met lage rendementen gaan dicht. Daarnaast stelt de partij dat “overheid, bedrijven en burgers een taak hebben in het bestrijden van zwerfafval”. De partij is voorstander van het principe dat de vervuiler betaalt en staat positief tegenover uitbreiding van het statiegeldsysteem naar kleine PET-flesjes en blikjes.

Op Europees niveau wil de ChristenUnie transparantie bevorderen door productlabeling uit te breiden. Niet-duurzame producten moeten van de markt worden geweerd en milieukosten van producten en diensten moeten doorberekend worden in de kostprijs.

Voedsel

De ChristenUnie vindt verdere schaalvergroting in de landbouw onwenselijk en wil de veehouderij reguleren

De ChristenUnie zet in op een sterke agrarische sector die een goede balans weet te slaan tussen economie en ecologie. De partij wil dat de eisen die de maatschappij voedselproductie stelt, worden doorgerekend in de consumptieprijs. De boer krijgt dan betaald voor extra inspanningen op het gebied van dierenwelzijn, milieu en landschap, terwijl de consument betaalt voor wat hij vraagt.

De ChristenUnie vindt verdere schaalvergroting in de landbouw onwenselijk en wil de veehouderij reguleren. Er moeten beperkingen worden gesteld aan uitbreiding van stallen voor de intensieve veehouderij, zodat risico’s voor de volksgezondheid worden gereguleerd. Verder moet de veehouderij zijn schadelijke invloed op het milieu verminderen.

Producten met een grote ecologische voetafdruk worden wat de ChristenUnie betreft ondergebracht in het hoge BTW-tarief

De partij wil dat de overheid consumenten stimuleert om duurzame en diervriendelijke keuzes te maken via fiscale en financiële regelingen of via het inkoopbeleid van detailhandel. Concreet betekent dit dat via een milieuheffing de milieukosten van niet-duurzame producten tot uiting komen in de kostprijs, en dat “producten en diensten die een relatief grote ‘ecologische voetafdruk’ hebben, worden ondergebracht in het hoge BTW-tarief. Dit geldt in elk geval voor vlees.” De ChristenUnie wil programma’s die gezond gedrag en gezonde voeding bevorderen aanmerken voor opname in het ziektekostenpakket.

De partij zet verder stevig in op een duurzame visserij: over vijf jaar moet de vloot volledig duurzaam zijn. De ChristenUnie staat kritisch tegenover de toepassing van genetisch gemodificeerde organismen.

Klimaatverandering

De ChristenUnie heeft van alle partijen een van de meest uitgebreide en gedetailleerde klimaatvisies in het verkiezingsprogramma opgenomen. Het voert te ver om alle voorstellen tot in detail te bespreken, daarom hier de grote lijnen.

Voor de ChristenUnie gaan energie en klimaat door één deur

De partij stelt dat hoewel de omvang van de invloed van fossiele brandstofverbranding “niet met 100 procent zekerheid is vast te stellen, de politiek uit voorzorg tijdig moet handelen”. Voor de partij staat vast dat de emissies die ontstaan bij de verbranding van fossiele energiebronnen zorgen voor “problemen in luchtwegen, schade aan de schepping en mogelijk een verandering van het klimaat”.

Voor de ChristenUnie gaan energie en klimaat door één deur. Willen we een duurzame, klimaatbestendige toekomst, dan zal er een energietransitie plaats moeten vinden, meent de partij. “Verduurzaming van de energievoorziening rendeert.” Maar de liberalisering van de energiemarkt zit deze omschakeling in de weg. “Toekomstige kosten maken geen onderdeel uit van de energieprijs.” De ChristenUnie kiest voor een reductie van 80 tot 95% van de emissie van broeikasgassen in 2050, voor 30% minder broeikasgassen ten opzichte van 1990, 20% hernieuwbare energie in 2010 en een oplopende energiebesparing.

Op Europees niveau wil de partij pleiten voor “het creëren van schaarste in emissierechten, waardoor emissierechten duurder worden” en “een verplichting voor een aandeel duurzaam in energieopwekking”. Binnen de landsgrenzen wil de ChristenUnie een hogere energiebelasting voor alle tarieven en een eerlijk warmtetarief voor duurzame warmte. Om de consument energiebewuster te maken, wil de partij onder andere een energiebesparingsaftrek introduceren.

Op Europees niveau wil de partij pleiten voor het creëren van schaarste in emissierechten

Om emissies verder te reduceren “zou de overheid op wat langere termijn het opslaan van CO2 kunnen stimuleren door dit te verplichten voor nieuwgebouwde elektriciteitscentrales”. Ondergrondse CO2-opslag sluit de partij dus niet uit. Nieuwe kerncentrales ziet de partij daarentegen niet als oplossing van het energie- of klimaatprobleem “zolang er geen duurzame en betrouwbare oplossing is gevonden voor de problemen van veiligheid en afval”.

***