Wie is de terrorist?

Een terrorist in de briljante film Team America

Wanneer kun je iemand met zekerheid een terrorist noemen? En als je hem zo noemt, mag je hem dan ook meteen vermoorden?

Het vorige bericht eindigde met de constatering dat de juridische discussie over de drone-programma’s wordt vertroebeld door een gebrek aan duidelijke, onomstreden definities. Praten over de terroristen waartegen drones worden ingezet, levert vergelijkbare problemen op.

Is het bombarderen van het huis van een (zware) terrorist gerechtvaardigd en proportioneel als je zeker weet dat hij thuis is? Wat als hij aantoonbaar een heleboel ‘kwade plannen’ heeft, maar nog nooit iets ten uitvoer heeft gebracht? Wat als er ook een kind in de buurt is? Wat als er meerdere kinderen in de buurt zijn?

Dit zijn lastige vragen waar nooit eens sluitend antwoord op kan komen. Maar zelfs de woorden waarmee we deze vragen stellen zijn bedrieglijk. Neem ‘terrorist’. Dat is iemand die door de partij met de macht om hem/haar als terrorist te bestempelen, aldus wordt bestempeld. Maar daarmee is nog niets inhoudelijks gezegd. Wanneer is iemand een terrorist?

Het is eenvoudig de wereld in te delen in ‘good guys’ en ‘bad guy’s', maar behalve dat zo’n verdeling prettig overzichtelijk is, heeft hij niets om het lijf.

De praktijk is veel overzichtelijker dan deze vage discussie. Amerika bepaalt wie de ‘bad guys’ zijn en zet ze op een hitlist.

Het probleem van de hitlist

Nou kan het heel goed zijn dat de mensen die de VS op zijn zwarte lijst zet inderdaad terroristen zijn, die kwaad in de zin hebben. Maar zo lang Amerika daarover geen openbare verantwoording aflegt, kan die lijst net zo goed het resultaat zijn van een obscuur potje bingo met Arabische namen.

In Guantanamo Bay zijn ook mensen opgesloten die nog nooit iets fout hadden gedaan.

Op de ‘hitlist’ van de CIA staan volgens deze bron 367 ‘terroristen’, en 50 Afghaanse drugsbazen. Maar omdat de lijst geheim is, weet niemand wie er precies op staan. De mensen die de lijst samenstellen hoeven geen verantwoording af te leggen, althans niet in het openbaar.

Dat is vragen om problemen: de strenge, openbare controle die hard nodig is om misbruik te voorkomen, ontbreekt tot op heden.

Glad ijs

In ruil voor vrij baan in het westen van Pakistan heeft de VS enkele vijanden van de Pakistaanse overheid uitgeschakeld met drones, zo rapporteert Jane Mayer in de New Yorker. Andere Pakistaanse terroristen zijn op ‘de lijst’ gezet. Volgens speciaal afgevaardigde van de Hoge Raad voor de mensenrechten van de VN, Philip Alston, begeeft de VS zich hiermee op glad ijs:

“It’s a slippery slope, (…) [and] it’s always the same. You start off saying, “Look, we’ve got to get someone like Osama bin Laden.” You’ve some big guy at the top. Then you get rid of the big guys, and then you start killing lower-level people.”

“Then you get a few additional people put on the list. And who knows? Maybe we’ll be getting opium lords and various others. And then the locals are able to nominate a few of their friends that they’d like to see out of action. Unless the program is very strictly controlled, the opportunities for abuse are immense.”

Wat er gebeurt als het misgaat

Dat er in het bepalen wie terrorist is fouten worden gemaakt, staat buiten kijf. Een anekdote hierover in de New Yorker zegt genoeg:

“Tips from informants on the ground are subject to error, as is the interpretation of video images. Not long before September 11, 2001, for instance, several U.S. counterterrorism officials became certain that a drone had captured footage of bin Laden in a locale he was known to frequent in Afghanistan. The video showed a tall man in robes, surrounded by armed bodyguards in a diamond formation.”

“At that point, drones were unarmed, and were used only for surveillance. “The optics were not great, but it was him,” Henry Crumpton, then the C.I.A.’s top covert-operations officer for the region, told Time. But two other former C.I.A. officers, who also saw the footage, have doubts. “It’s like an urban legend,” one of them told me. “They just jumped to conclusions. You couldn’t see his face. It could have been Joe Schmo. Believe me, no tall man with a beard is safe anywhere in Southwest Asia.”

Bij een soortgelijke gelegenheid in februari 2002 werden drie Afghanen – waarvan een werd aangezien voor Osama bin Laden – vermoord door een Predator drone.