Twitter: jhmommers | E-mail: mom@jelmermommers.nl

Hopey changey stuff

How's that hopey changey stuff working for ya?

In de Volkskrant van afgelopen zaterdag stond een haarscherpe analyse van Marcel Möring. Hij evalueert wat de verschrikkelijke Sarah Palin dat hopey-changey-stuff van Obama noemt. Het stuk gaat dus over de VS, maar breder vooral ook over hoop en wanhoop. Wat moeten we met die gevoelens?

How’s that hopey-changey-stuff working out for ya?

Voorbeeld van de heerlijke helderheid van het stuk: “De economie is gestruikeld en lijkt weliswaar overeind te krabbelen, maar iedereen weet dat het systeem niet werkt.” Toch gek dat het functioneert zo lang we collectief mee blijven doen, als je erover nadenkt. Het hele stuk is voor abonnees na te lezen via de site van de Volkskrant.

Een aspect dat mij steeds weer interesseert is hoe we de politieke bewegingen van deze tijd moeten duiden. Möring is daarover glashelder:

“Onze verwachtingen worden bepaald door onze hoop. Welke verandering bij die verwachting hoort maakt het verschil. Er is de positieve verwachting, die van vooruit-naar-een-nieuwe-tijd, naar de helderheid van pragmatisme, een intellectuelere politiek, problemen oplossen door ze te onderkennen. En er is de negatieve: die van terug-naar-toen-het-nog-goed-was, problemen niet oplossen maar ze verwijderen, de duidelijkheid van maatregelen die totaal en meeslepend zijn.”

(…)

“Er waart een spook door de westerse wereld. Het is het spook van de wanhoop en het heeft een tweeling gebaard die positieve en negatieve hoop heet. De ene wijst vooruit en acht verandering mogelijk, de andere kijkt over de schouder en vindt het tegengestelde. De ene accepteert dat de wereld verandert en altijd aan verandering onderhevig is geweest, de andere acht verandering onwenselijk en wil die ongedaan maken. Er is hier geen links of rechts. Er is alleen nog progressief en conservatief en de conservatieven houden er enkele sociaal-democratische ideeën op na, de progressieven hanteren soms ronduit neo-liberale retoriek.”

Aan het begin van dit tweede stukje staat in feite: naar welke richting je in de politiek ook neigt, het is allemaal wanhoop. Weinig vrolijke conclusie. Klopt het? Read more…

Links en rechts: wederzijds onbegrip

Nederland gaat terug naar een verzuilde politiek

Begrijpen Nederlanders elkaar nog wel?

Schijnbaar eenvoudige verdelingen als ‘links’ en ‘rechts’ zorgen voor veel onbegrip. Servaas van der Laan, die op zijn eigen weblog alleen over Italiaanse aangelegenheden schrijft, betoogt in deze gastbijdrage dat Nederland in die zin terug gaat naar de politiek van de verzuiling. Eigen kamp eerst en: wel roepen, niet luisteren.

Read more…

Wijffels’ analyse

Voor wie hem gemist had, is de analyse van Herman Wijffels (CDA) van het huidige politieke bestel zeer de moeite waard. We kunnen meer Wijffels gebruiken: hij is een van de weinige politici in Nederland die altijd weer duurzaamheid ter sprake brengt, en dat altijd weer in eenvoudige bewoordingen:

[Eigenlijk] is de vraag: hoe moeten we leven om in de 21e eeuw verdere kwaliteitsverbetering van onze samenleving mogelijk te maken, zonder de aardse hulpbronnen te overbelasten…? En hoe kunnen we sociaal moderniseren, in een vergrijzende context?

Read more…

Over links en rechts in de politiek

Dit is de eerste van vier experimentele themaweken in 2010, waarin ik een onderwerp van voor tot achter verkende. Lees meer over de idee achter het project. De andere weken zijn te lezen via het archief.

Overzicht linksrechtsweek

Stukken over links en rechts na het ‘sluiten’ van de week

***

Heldere taal

Dit is het laatste bericht van linksrechtsweek

***

“Before you decide that all these debates about terms are simply pointless, think about how many political assumptions are packed into them.”

Susan Neiman

***

Als ik vroeger op pianoles kwam, oefenden we nieuwe stukken vaak eerst met de ene hand en dan met de andere. Pianolerares Ans zei dan bijvoorbeeld: “Eerst met links. Langzaam.” Soms vergiste ik me en reikte ik op haar linksverzoek juist met rechts naar de toetsen. Ze corrigeerde dan: “Andere links Jelmer.”

Ik lachen.

Op pianoles maakte een beetje spraakverwarring niet uit. Ans zat vlak naast me en corrigeerde me direct. Happy end.

Spraakverwarring op wereldformaat is een hardnekkiger probleem. We hebben te maken met een wereld die we al pratend en schrijvend indelen, en daarvoor gebruiken we woorden. Maar wat er achter de woorden zit, wat we ons bij ze voorstellen, verschilt, verandert, kan zelfs bedriegen.

***

Read more…

Progressivisme

Ik bespaar mezelf vandaag een hoop werk door het progressivisme te definiëren als alles wat conservatisme niet is. Lekker makkelijk, en ik kan bovendien in een ruk door naar mijn eigen positie, die ik uitleg zodat u in het vervolg kunt inschatten waar ik vandaan kom. Ideologisch gezien.

Dit is mijn betoog voor een progressieve houding (en tegen apathie). Ik heb getwijfeld en de wortels van het conservatisme objectief proberen te bekijken, maar ik vind het een instelling van niks.

Waar een conservatief gewicht toekent aan het menselijk tekort, kiest een progressief voor het benadrukken van goede menselijke eigenschappen. Om de lelijkheid van de menselijke natuur kunnen we soms niet heen, maar om onze mindere eigenschappen te verheffen tot onze primaire natuur lijkt me een gemiste kans om in ieder geval te proberen het beste in onszelf en daarmee in anderen naar boven te halen.

Juist gewicht

Gister nam ik een citaat van Heldring op die zegt dat het conservatisme als levensbeschouwing begint met het juiste gewicht toekennen aan het tragische en aan de dood. Mijn stelling: wij bepalen welk gewicht juist is, en ik benadruk liever (maar niet uitsluitend) mooie dingen dan tragische, en liever leven dan dood.

Ik geloof dat mensen zich op de ene of de andere manier zullen gedragen afhankelijk van hun aanleg (tot op (on)zekere hoogte), hun geschiedenis, maar vooral op basis van de institutionele werkelijkheid die zo veel van ons gedrag bepaalt.

Als je een groep willekeurige mensen in een gevangenis zet en de helft cipier maakt, en de andere helft gevangene, krijg je lelijke scènes. Maar dat heeft niet in de eerste plaats te maken met die mensen, eerder met die situatie.

Omdat ik de manier waarop we de wereld nu runnen eindeloos crappy vind, en omdat ik geloof dat we daaraan iets kunnen veranderen door de instituties met de meeste macht te transformeren (temmen), ben ik progressief.

Op grond van de geschiedenis en traditie geloven in instituties lijkt me de capital error. Ik geloof liever in de transformatieve (creatieve) kracht van mensen.

Focus

Ik zie in de kleinste dagelijkse dingen het bewijs dat de mens misschien niet van nature goed (of slecht) is, maar dat er wel heel veel goeds in de mens zit als je bereid bent je daarop te concentreren.

Ik geloof in verandering, niet in behoud, al was het maar om de oersimpele reden dat de huidige stand van zaken op ons planeetje te tragisch is om voor behoud te pleiten.

Read more…

Conservatisme

Linksrechts is geen nuttig onderscheid. Werkt de tegenstelling conservatief/progressief beter om de politiek te vatten? Voordat ik daartoe kom eerst een andere vraag: Wat is het conservatisme? Ik doe in 5 stapen een vlotte poging.

“Het conservatisme als levensbeschouwing begint met het juiste gewicht toekennen aan het tragische en aan de dood.” – J.L.Heldring

1. Een definitie:

“Het conservatisme is een politieke, ethische en culturele gezindheid die zich grondvest op de traditie. Het begrip “conservatisme” is afgeleid van het Latijnse conservare, dat “beschermen, in ongeschonden toestand bewaren” betekent. Het conservatisme is echter een breed begrip en kent vooral in Nederland een hoop verschillende betekenissen. Essentieel stelt het conservatisme zich kritisch op tegenover het idee van maakbaarheid van de samenleving, zoals dat leeft in de ideologieën van de moderniteit, liberalisme en socialisme.”

2. Op basis van een college filosofie:

Mens zijn is imperfect zijn. De mens is onzeker en afhankelijk, de samenleving versnipperd en ontworteld, pogingen de mens te perfectioneren zijn gedoemd te falen.

Niet een zoektocht naar geluk, maar een zoektocht naar zekerheid is de belangrijkste worsteling van de mens.

Instituties brengen die zekerheid.

Het gezin is het meest waardevolle instituut, een patriarchale machtsstructuur die zekerheid biedt door duidelijke verhoudingen en continuïteit.

Orde is belangrijk. Het conservatisme richt zich erop onzekerheid uit te bannen door betrouwbare structuren in het leven te roepen. De samenleving is met haar tradities als instituut betrouwbaarder dan de staat, en niet kneedbaar.

De mens kan het beste vertrouwen op traditie, omdat die tot stand is gekomen in een proces van trial & error. Waarden en normen zijn het product van de gehele geschiedenis, en moeten daarom gekoesterd worden. Gebruiken, waarden en ideeën die de tand des tijds hebben doorstaan, hebben dat om een reden gedaan. Het conservatisme is een pact tussen generaties om te beschermen wat wordt overgeleverd.

De staat is het broodnodige hoofd (brein) van de samenleving; het is de plek waar normen en waarden worden vertaald in wetten. Conservatisme heeft een (sterke?) staat nodig, staatsingrijpen kan onder sommige omstandigheden worden verdedigd.

Eigendom is binnen het conservatisme iets natuurlijks. Maar met meer eigendom komt ook meer verantwoordelijkheid.

Niet iedereen is gelijk. De gelijkschakeling van mensen heeft homogeniteit tot gevolg, en dat moet worden vermeden. Ook verschillen kun je koesteren.

Conservatisme is nadrukkelijk niet tegen alle verandering. Maar verandering moet wel met voorzicht worden doorgevoerd.

3. Daddy conservatism

Edmund Burke, aka daddy conservatism

Edmund Burke wordt gezien als de vader van het conservatisme. Burke verkiest geleidelijke verandering boven revolutie. De verandering die hij accepteert staat bekend als de Burkeaanse correctie: “een politiek van verandering door voort te bouwen op de bestaande orde.” Dit betekent dat het progressivisme moet worden ingedamd.

“Burke believed that property was essential to human life. Because of his conviction that people desire to be ruled and controlled, the division of property formed the basis for social structure, helping develop control within a property-based hierarchy. He viewed the social changes brought on by property as the natural order of events that should be taking place as the human race progressed. With the division of property and the class system, he also believed that it kept the monarch in check to the needs of the classes beneath the monarch. Since property largely aligned or defined divisions of social class, class too was seen as natural – part of a social agreement that the setting of persons into different classes is the mutual benefit of all subjects.”

Read more…

Lege hokjes

Inmiddels is duidelijk dat ‘links’ en ‘rechts’ als categorieën tekortschieten om de politiek echt te begrijpen. Toch worden ze te pas en te onpas gebruikt.

Woensdag zond de AVRO het programma Zóóó rechts uit, alsof het gepland was: een heel programma over wat rechts precies is, net als hier linksrechtsweek aan de gang is. Dankbaar materiaal.

De show draaide om de Hoe rechts ben jij-test, en om vragen als Wat is rechts? Is deze muziek rechts? Kun je je rechts kleden?

Er kwamen nogal wat SAY-WHAT?-momenten langs. Mei Li Vos vertelde dat ze aan de rechterkant van de PvdA zit, namelijk de vrijzinnige sociaal-liberale kant. Maar banken, daar is ze “heel links” over. Joost Eerdmans van de LPF is zeker weten rechts, maar niet in alles. Hij is voor openbaar vervoer, en dat “schijnt links te zijn”.

3FM dj Gerard Ekdom werd opgezadeld met de opdracht rechtse muziek te draaien, en hij kwam uit bij de Stones, omdat de manier waarop zij belasting proberen te ontlopen ‘rechts’ is. En oh ja, helder licht Ekdom roept voor het gemak ook jazz uit tot ‘rechtse muziek’. “Als je naar een VVD feestje gaat zul je Frank Sinatra horen, denk ik.” Radiohead is volgens Ekdom ‘radicaal links’: “Die zitten ook echt politieke teksten te vermengen in muziek, echt links.”

Read more…

Linksrechts is achterhaald

Vandaag schijnt politicologe en collega student journalistiek Eva Schram haar licht op de linksrechtsweek. De labels links en rechts blijken niet afdoende om de politieke werkelijkheid te begrijpen.

In HP/De Tijd staan deze week verschillende reacties op het werk van Karen Geurtsen, die undercover ging bij de PVV. Wilders reageerde met “een nieuw dieptepunt voor de linkse media.” Het citaat laat perfect zien dat maatschappij-kritisch debat tegenwoordig als links bestempeld wordt.

Read more…

Botsing over eigendom

In november vorig jaar woonde ik met studiegenoten een zitting van de Groningse gemeenteraad bij, om te leren hoe je daar goed verslag van doet. Wat zich voor ons aftekende – mogelijk vooral omdat we ons daarop hadden ingesteld – was een botsing tussen links en rechts. Een nadere beschouwing van de discussie levert een nieuw inzicht over linksrechts op.

Het ging die dag over erfpacht. De links coalitie (PvdA, GroenLinks en SP) is daarvoor en wil het daarom houden, de centrum-rechtse oppositie (CDA, VVD, D66, ChristenUnie, en Student- en Stadspartij) is ertegen, en wil het daarom afschaffen. Omdat links in de Groningen met de scepter zwaait, werd het erfpacht niet afgeschaft.

Een politiek een-twee-drietje dus. Maar waar ging het nou eigenlijk over?

Van wie is de aarde?

In de discussie (notulen) waren drie punten belangrijk. Ten eerste een principieel strijdpunt dat gaat over eigendom: van wie is de grond in Nederland? Is die van ons allemaal, en daarom van de staat, of is die van individuele burgers, en dus privébezit?

Read more…