Twitter: jhmommers | E-mail: mom@jelmermommers.nl

Stormachtig seizoen op komst voor Haïti

Een meisje in een tentenkamp bij Port-au-Prince

PORT-AU-PRINCE – Het is bijna een half jaar geleden dat een verwoestende aardbeving Haïti trof, het leven van minstens 230.000 mensen eiste, en naar schatting anderhalf miljoen Haïtianen ontheemde. De laatste van de Amerikaanse militairen die te hulp waren gestuurd, gaan vandaag naar huis. Maar hoe staat het land er nu voor?

“De situatie in Haïti is nog min of meer hetzelfde als een tijdje geleden”, zegt Martin de Beer van Unicef in een telefonisch interview vanuit zijn kantoor in Nederland. De hulporganisaties zitten nog steeds in de fase van noodhulp: “We zijn mensen nog steeds aan voeding, water en medische voorzieningen aan het helpen.”
Read more…

Haïti's toekomst

Haïtianen trekken massaal de hoofdstad uit richting het platteland, 15 januari 2010. Iedereen hoopt op het platteland een nieuwe kans te krijgen. Foto: UN Photo / Logan Abassi

Na een uitgebreide beschouwing van Haïti’s geschiedenis en de verschrikkelijke aardbeving van 12 januari, is het tijd voor wat gedachten over de toekomst van het Caribische land. Er is hoop voor Haïti. Of die hoop terecht is zal afhangen van twee zaken.

  1. Het vermogen van de arme Haïtiaanse meerderheid om zichzelf effectief te organiseren, en om op te komen voor zijn eigen belangen.
  2. Minstens even belangrijk: De bereidheid in Westerse landen om druk te zetten op groepen die onrecht in Haïti ondersteunen of gedogen. Als landen en bedrijven die Haïti uitbuiten voor hun eigen belang niet onder druk worden gezet door hun eigen bevolking en door bewuste consumenten, kunnen de Haïtianen nog zo hard hun best doen, maar zullen ze telkens tegen een muur van onrecht aanlopen. Een muur die is gebouwd op Westerse ‘goede bedoelingen’, hebberige bedrijven en passieve burgers.

Dit gaat over ons allemaal. Als we een moer geven om Haïti, wat zoveel van ons veinsden vlak na de ramp, moeten we die zorg omzetten in concrete politieke verzoeknummers. Bijvoorbeeld:

Het lijkt allemaal zo simpel, en zo naïef. Of het dat is, hangt van ons allemaal af. Wij beslissen iedere dag opnieuw of we in een wereld leven waarin opstaan tegen onrecht wordt gezien als naïef idealisme.

  • Hieronder enkele gedachten over de toekomst van Haïti.

Het presidentiële paleis raakte zwaar beschadigd tijdens de aardbeving. Foto: UNDP Global / Logan Abassi

De staat

De overheid van Haiti was al zwak, maar is zwakker geworden door de ramp. René Préval gaat door voor een redelijk populaire leider, maar tegelijkertijd keren grote delen van de bevolking zich af van de centrale overheid. Er gaan stemmen op voor decentraal bestuur met een nadruk op zelfvoorziening op regionaal niveau. Préval heeft ingezet op een revitalisatie van de landbouwsector. Als dat lukt, en de overheid weet daarin een rol te spelen, zou dat goed zijn voor het vertrouwen in de staat.

De wederopbouw

Wiens wederopbouw? Read more…

Druk met Haïti

Obama heeft de oud-presidenten George W. Bush en Bill Clinton bij elkaar geroepen om de hulpactie voor Haïti te coördineren. Foto: Het Witte Huis

George W. Bush en Bill Clinton waren vandaag op bezoek in Haïti. Daar wordt druk gewerkt aan plannen voor wederopbouw. De organisatie van een donorconferentie eind deze maand en van verkiezingen later dit jaar zijn in volle gang.

De Haïtiaanse overheid van René Préval krijg van verscheidene landen en organisaties hulp bij het maken van plannen voor de wederopbouw. Samen zetten de betrokken partijen alles op alles om het land te helpen zich te herstellen na de aardbeving van 12 januari 2010, waarbij vermoedelijk meer dan 200.000 mensen omkwamen.

President Barack Obama van de Verenigde Staten kondigde snel na de ramp een speciale gelegenheidssamenwerking van oud-presidenten Bill Clinton en George W. Bush aan. De oud-presidenten riepen het Amerikaanse volk enkele weken geleden op om geld te doneren. Vele Amerikanen gaven gehoor aan deze oproep. Het duo was vandaag op bezoek in Haïti om de Amerikaanse betrokkenheid te benadrukken en een inschatting te maken van de huidige situatie. Bill Clinton heeft het er ook druk mee. Hij is door de Verenigde Naties benoemd tot de speciale afgevaardigde van het Caribische land.

Bill Clinton spreekt op 18 januari 2010 voor een ziekenhuis in Port-au-Prince met een dokter. Clinton is namens de VN speciaal afgevaardigde voor Haïti. Foto: UN Photo / Logan Abassi

Donorconferentie

Er wordt ook hard gewerkt aan de grote donorconferentie die op 31 maart in New York plaats zal vinden. Op een voorbereidende ontmoeting eerder deze week spraken vertegenwoordigers van de Haïtiaanse overheid, de VN en donor- en hulporganisaties met elkaar. Na de ontmoeting werd een bedrag van 3,8 miljard dollar genoemd als doel voor de donorconferentie later deze maand. Dat is overigens veel minder dan de 11,5 miljard dollar die volgens de VN en de Wereldbank nodig zijn om het land te herbouwen. Read more…

Goedkoop beton

Een verwoeste straat in Port-au-Prince. Volgens de overheid moet driekwart van de hoofdstad herbouwd worden. Alleen als er strikte regels komen en de overheid ze controleert, kunnen de Haïtianen erop vertrouwen dat de gebouwen bij de volgende aardbeving wel blijven staan. Beeld: UN Photo / Marco Dormino

Hoe is het mogelijk dat in Haïti - vermoedelijk – meer dan 200.000 mensen stierven in een aardbeving van 7.0 op de schaal van Richter, terwijl er in Chili enkele honderden stierven in een aardbeving van 8.8 op die schaal? Let wel, de schaal van Richter is logaritmisch, wat in dat geval betekent dat de aardbeving in Chili 501 keer zo sterk was als in Haïti.

Hoe kan het dan dat Chili het zoveel beter deed?

In de eerste plaats, omdat de aardbeving in Chili zich ongeveer op 34 kilometer diepte voordeed, een stuk uit de kust van de hoofdstad Santiago. In Haïti deed de aardbeving zich dichterbij het aardoppervlak voor op 13 kilometer diepte, en precies naast Port-au-Prince.

Voorbereid

Chili kwam er in de tweede plaats beter vanaf omdat het goed is voorbereid op aardbevingen. Het land heeft er veel vaker mee te maken dan Haïti, en heeft  duidelijke richtlijnen opgesteld waaraan alle gebouwen moeten voldoen.

In Haïti is daar geen sprake van. Read more…

De ramp en de eerste hulp

Een jongetje wordt behandeld aan zijn verwondingen, een dag na de aardbeving. Foto: UN Photo / Logan Abassi

Wie heeft meegelezen, weet dat Haïti een gruwelijke geschiedenis achter zich heeft. Het land was de orkanen van 2008 nog niet eens te boven toen de grootste klap in 200 jaar kwam. De aardbeving van 12 januari 2010 vernietigde vooral in het zuiden van het land vele tienduizenden huizen en andere gebouwen. Het precieze aantal doden is omstreden, maar ligt vermoedelijk boven de 200.000.

Het drama was compleet. Kinderen verloren hun ouders, ouders verloren hun kinderen. Driekwart van de hoofdstad Port-au-Prince werd verwoest. Veel mensen raakten zwaar getraumatiseerd, ze durven de gebouwen die zijn blijven staan niet meer in. Lichamen van slachtoffers lagen dagenlang aan de kant van de weg.

Na de ramp kwam de internationale gemeenschap snel in actie. Hulp werd toegezegd. Cuba was snel ter plekke en verzette relatief veel werk. De Amerikanen zonden troepen om de invoer van hulpgoederen te coördineren en de orde te handhaven. Of dat laatste nodig was wordt betwist. Er ontstond een logistieke nachtmerrie, maar uiteindelijk kwam de hulp op gang. Overal ter wereld werden bakken met geld ingezameld om de reddingsactie te bekostigen.

Een Cubaanse arts vacccineert een vrouw vlak buiten Port-au-Prince. Cuba heeft goede banden met Haiti, en is nauw betrokken bij reddingsacties. Foto: UN Photo / Sophia Paris

Gemengd beeld

De VN, die al in het land aanwezig was in het kader van de vredesmissie MINUSTAH, verloor veel materieel en mensen, maar deed net als andere hulporganisaties zijn uiterste best om hulp te bieden aan de mensen die dat het meest nodig hadden. Dat laatste lukte lang niet altijd, omdat veel hulporganisaties geen hulp boden in gebieden waar de veiligheid van hun medewerkers niet gegarandeerd werd door de aanwezigheid van troepen. De armste, minst toegankelijke wijken, moesten dus het langst op hulp wachten.

De Haïtiaanse overheid was al zwak, maar werd nog verder lam gelegd door de ramp. De reddingsactie werd daarom vooral geleid door andere landen – de VS voorop, en door de VN en hulporganisaties.

Read more…

Samenvatting geschiedenis Haïti

In een serie van 7 berichten heb ik de geschiedenis van Haïti proberen te schetsen. Eergister publiceerde ik het slot, de onwelkome interpretatie van die geschiedenis, die veel schuld van Haïti’s belabberde situatie plaatst bij de internationale gemeenschap. De woorden ‘hulp’ en ‘goedbedoelde interventie’ krijgen bij  Haïti een nogal nare bijsmaak.

In onderstaande video wordt de geschiedenis van Haïti in drie minuten samengevat. Voor wie niet mee had gelezen maar toch benieuwd is.

***

Hoezo Haïti?

Klik hieronder op Fullscreen om het artikel op leesbare maat in beeld te krijgen, of download het hier (rechtermuisknop: opslaan als).

Dit artikel is gepubliceerd in de krant van mijn opleiding.

***

Haïti voor de ramp, deel 8: Een onwelkome interpretatie

Hallward, Chomsky & Zizek

Peter Hallward, Noam Chomsky, Slavoj Zizek. © Foto Zizek: Andy Miah

Ik heb in 7 delen de geschiedenis van Haïti proberen samen te vatten. Het was een nogal brave vertelling. Sommige dingen bleven onduidelijk. Met name één vraag bleef aan me knagen. In het werk van Peter Hallward, Noam Chomsky en Slavoj Zizek vind ik een antwoord op die vraag. Haïti voor de ramp, deel 8: Een onwelkome interpretatie.

De aanleiding

In de documentaire waarmee deze week begon, zei adviseur Patrick Elie van president Préval van Haïti:

“For decades, all has been done to weaken the Haitian state, and now everybody is screaming bloody murder, [because] the Haitian state is too weak to handle this [post-earthquake] situation.”

All has been done to weaken the state. Wat bedoelt hij daar? Deze vraag stuurt in de richting van het waarom. Ja, Haïti is staararm, corrupt, zwak.

Maar waarom?

Om te beginnen geeft de documentairemaker Avi Lewis daarop een kort maar krachtig antwoord:

“The state in Haiti used to include major public companies—rice, flour, electricity, telephones. Today, after decades of privatization and pressure from the US and international financial institutions, control of those businesses has moved offshore. Haiti is dependent on expensive imports for food and other essentials. Facing a reconstruction project of epic proportions, the country is poorly positioned to build its own future.”

Dat is een begin van het waarom. Privatisering onder druk van buiten.

What else?

Hoogleraar Filosofie Peter Hallward van de Middlesex University weet meer. Read more…

Haiti voor de ramp, deel 7: geteisterd land

Dit artikel hoort bij een korte serie over het Haïti van voor de aardbeving van 12 januari 2010. Deel 7: geteisterd land.

Naast politieke en economische beproevingen heeft Haïti de verwoestende kracht van moeder natuur bovengemiddeld vaak moeten trotseren.

Ontbossing

Een probleem dat door toedoen van de bevolking zelf is ontstaan, is ontbossing. In 1923 was Haïti nog geweldig groen: 60% van het land was bebost. In 2006 was dat minder dan 2%.  De bomen worden gekapt om gebruikt te worden als brandstof, bijvoorbeeld om te koken.

De ontbossing is problematisch, omdat de aarde er minder bestendig van wordt. Het eiland is vatbaarder voor overstromingen dan zijn groene buurman – de Domincaanse Republiek. Zonder bomen die de grond met hun wortels op zijn plek houden kan een zware regenbui al zorgen voor modderstromen en aardverschuivingen. Laat staan een orkaan of een aardbeving.

Ontbossing leidt op zijn beurt  tot verwoestijning, met desastreuze gevolgen voor de landbouw.

Natuurgeweld

Haïti is dus bijzonder slecht uitgerust om met natuurgeweld om te gaan: de toestand van het land levert grote risico’s op, er is geen sterke staat die reddingsacties kan coördineren, er is geen goede infrastructuur. Toch wordt Read more…

Haiti voor de ramp, deel 6: economie (II)

Kathedraal van Cap-Haïtien, een van de toeristentrekkers van het eiland. Of de kathedraal nog staat is mij niet bekend.

Dit artikel hoort bij een korte serie over het Haïti van voor de aardbeving van 12 januari 2010. Deel 6: de economie (II).

Haïti is het armste land van het Westerse halfrond. 80% van de bevolking leeft onder de armoedegrens. Het is een van de corrupste landen ter wereld en wordt beschouwd als een mislukte staat. Hoe komt het dat de economie zo zwak is?

Eerder kwam aan bod wat Haiti in economisch opzicht niet heeft. Wie dacht dat de aflevering over wat Haïti wel heeft een vrolijk verhaal zou worden, heeft het mis. Het Caribische land heeft:

  • Schulden

Haïti heeft sinds haar vroege geschiedenis te kampen gehad met schulden. De enorme vergoeding die Frankrijk van Haïti eiste als ‘compensatie’ voor haar onafhankelijkheid werd pas in 1947 afbetaald.

In de jaren dat de corrupte Duvaliers aan de macht waren (1964-1986) werd opnieuw een enorme schuld opgebouwd. Veel geld verdween in de zakken van de Duvaliers, maar zolang zij zich niet bekeerden tot het communisme werd dat getolereerd.

Haïti heeft later ook schulden opgedaan bij de Wereldbank, het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank. In 2003 besteedde het land meer aan rente over al deze schulden dan aan onderwijs. Gelukkig heeft Haïti ook… Read more…