Ik bespaar mezelf vandaag een hoop werk door het progressivisme te definiëren als alles wat conservatisme niet is. Lekker makkelijk, en ik kan bovendien in een ruk door naar mijn eigen positie, die ik uitleg zodat u in het vervolg kunt inschatten waar ik vandaan kom. Ideologisch gezien.

Dit is mijn betoog voor een progressieve houding (en tegen apathie). Ik heb getwijfeld en de wortels van het conservatisme objectief proberen te bekijken, maar ik vind het een instelling van niks.

Waar een conservatief gewicht toekent aan het menselijk tekort, kiest een progressief voor het benadrukken van goede menselijke eigenschappen. Om de lelijkheid van de menselijke natuur kunnen we soms niet heen, maar om onze mindere eigenschappen te verheffen tot onze primaire natuur lijkt me een gemiste kans om in ieder geval te proberen het beste in onszelf en daarmee in anderen naar boven te halen.

Juist gewicht

Gister nam ik een citaat van Heldring op die zegt dat het conservatisme als levensbeschouwing begint met het juiste gewicht toekennen aan het tragische en aan de dood. Mijn stelling: wij bepalen welk gewicht juist is, en ik benadruk liever (maar niet uitsluitend) mooie dingen dan tragische, en liever leven dan dood.

Ik geloof dat mensen zich op de ene of de andere manier zullen gedragen afhankelijk van hun aanleg (tot op (on)zekere hoogte), hun geschiedenis, maar vooral op basis van de institutionele werkelijkheid die zo veel van ons gedrag bepaalt.

Als je een groep willekeurige mensen in een gevangenis zet en de helft cipier maakt, en de andere helft gevangene, krijg je lelijke scènes. Maar dat heeft niet in de eerste plaats te maken met die mensen, eerder met die situatie.

Omdat ik de manier waarop we de wereld nu runnen eindeloos crappy vind, en omdat ik geloof dat we daaraan iets kunnen veranderen door de instituties met de meeste macht te transformeren (temmen), ben ik progressief.

Op grond van de geschiedenis en traditie geloven in instituties lijkt me de capital error. Ik geloof liever in de transformatieve (creatieve) kracht van mensen.

Focus

Ik zie in de kleinste dagelijkse dingen het bewijs dat de mens misschien niet van nature goed (of slecht) is, maar dat er wel heel veel goeds in de mens zit als je bereid bent je daarop te concentreren.

Ik geloof in verandering, niet in behoud, al was het maar om de oersimpele reden dat de huidige stand van zaken op ons planeetje te tragisch is om voor behoud te pleiten.

Dat bedoel ik niet als ondankbaar, want voor wat er goed gaat ben ik zeer dankbaar en over luxeproblemen, ongeveer de enige problemen die ik ken, probeer ik niet te klagen.

De pijnlijker niet-luxeproblemen in de wereld zijn te groot om ooit klakkeloos mee te doen in wat al bestaat. Dat komt namelijk neer op acceptatie van de status quo. Slecht plan, lijkt me.

Ik denk dat we dingen moeten veranderen omdat we dat onze kids verschuldigd zijn (ik heb ze nog niet, maar op een dag…). Om eerlijk te zijn: ik kan me niets anders dan een progressieve instelling voorstellen.

Liever bevlogen dan beredeneerd

Dus hoor ik bij het kamp van idealisten, niet dat van realisten. Dat vind ik niet erg. Realistisch zijn kan altijd nog. Ik ben liever naïef en bevlogen dan realistisch en beredeneerd. Dat klinkt misschien wat dommig, maar ik pleit hier niet tegen de rede. Helemaal voor. Lekker nadenken.

Waar ik tegen pleit is automatisch realisme. Op ieder idee antwoorden: leuk, maar niet haalbaar, is doodzonde. Geef ideeën de kans om te groeien en te bloeien, geef mensen die pogen de wereld te verbeteren alle ruimte zonder ze uit te maken voor moraalridders, geef ruimte. En dan, als we het openlijk en expliciet over de basis eens zijn — sommige dingen zullen we moeten veranderen — dan kunnen we kijken hoe haalbaar onze idealen zijn. Dan is het tijd om pragmatisch te zijn. Niet eerder.

Utopie

Ik ben dus ook, zolang ik schrijf, ten minste in de beginfase, utopisch. Ik geloof in een maakbare wereld, in een wereld die we kunnen verbeteren. Dat maakt me gevaarlijk. De grootste assholes uit de geschiedenis waren degenen die dachten dat ze de menselijke soort op sleeptouw konden nemen om iets ‘beter’ te maken.

Maar bevlogen mensen zijn niet meer of minder corrumpeerbaar dan realistische mensen, en teveel macht bij weinig mensen corrumpeert altijd. Ik zie dus wel de scherpe rand van ‘de idealist’, maar zo lang genoeg mensen een moer geven om wat er om ze heen gebeurt, kunnen we de voordelen van utopisch gezwets laten opwegen tegen de gruwelijke fantasieloosheid van realisme.

Daar kun je tegenin brengen dat het efficiënter is om de wereld te zien zoals-ie is en vanuit die realiteit te werken aan hoe het beter kan. Maar volgens mij werkt de omgekeerde aanpak beter: eerst bedenken hoe de wereld zou moeten zijn, en dan kijken of en zo ja, hoe en in hoeverre, we dat voor elkaar krijgen.

Dat duurt misschien langer, maar de kans op succes lijkt me groter omdat mensen die worden gedreven door een ideaal een groter uithoudingsvermogen hebben dan mensen die worden gedreven door een gebrek aan een ideaal.

Apathie

Pijnlijker dan de slaafse overgave van een realist is de apathie van een goed mens. Plato, hit it: “The penalty good men pay for indifference to public affairs, is to be ruled by evil men.”

Voor zover de keuze die ik hier maak een vrije keuze is en niet iets wat me al met mijn genen is ingegeven, kies ik met mijn volle verstand voor een progressieve instelling.

Wie vindt dat er (beginners)fouten in dit betoog voor progressivisme zitten, doet me een grote lol door te reageren.

Huishoudelijke opmerkingen

1) In het volgende stuk poog ik het conservatisme en progressivisme te rijmen, om op een hoger plan een conclusie te trekken. Dat moet iets te maken hebben met de tegenstelling die ik hiervoor heb geschetst tussen bevlogen en beredeneerde mensen. Tips daarvoor zijn van harte welkom, daarvoor gebruikt u het reactieformulier hieronder.

2) Deze eerste week is behoorlijk ontspoord en daarom nadert zij haar einde.

***

dit bericht hoort bij linksrechtsweek