Kierkegaard in De Groene

in De Groene Amsterdammer

Volgens de christelijke denker Søren Kierkegaard (1813-1855) is alles moeilijk en de mens volstrekt onvolmaakt. Maar hij is ook de filosoof van de vrijheid en scherp cultuurcriticus. Aantrekkelijk en afstotelijk tegelijk, net als de angst die centraal staat in zijn werk.

SØREN KIERKEGAARD is in trek. Om de tweehonderd­ste geboortedag van de Deense denker te vieren staan op 5 mei wereldwijd conferenties op stapel: van Japan tot in Mexico, van Minnesota tot in Reykjavik. De universiteit in Kopenhagen organiseert het grootste Kierkegaard-symposium ooit, met in de marge gelegenheidstheater, literaire wandelingen en een tentoonstelling over zijn bekendste werk, Of/Of. Zijn naam duikt op in films van Woody Allen, bij de familie Clinton – de hond heet Søren – en op een speciale Kierkegaard-discussiepagina op LinkedIn, waar onder meer gediscussieerd wordt over de vraag of je op ­LinkedIn over Kierkegaard kunt discussiëren (niet echt).

De Deense denker is nooit helemaal uit beeld geweest, maar de hernieuwde (academische) interesse voor zijn werk is wel opvallend. De man die de menselijke toestand en ‘de existentie’ als zodanig tot zijn onderwerp maakte, was bijzonder streng en hij liet graag zien hoe ontoereikend de mens is. Als iets makkelijk leek, maakte Kierkegaard het moeilijk. Aan de andere kant schetst hij altijd perspectief, ondanks beperkingen. Je kunt zelfs zeggen dat zijn hele oeuvre een belofte ademt: mens zijn betekent dat je vrij kunt zijn. Hij zou dat zelf nooit zo opschrijven, want het is een open deur voor wie uitgaat van de ervaring. Maar wie een stap terug doet en de vrijheid gaat zoeken, in de filosofie of de natuur, die heeft een probleem. Kierkegaard zag dat haarscherp, maar trok niet de conclusie, zoals tegenwoordig vaak gebeurt, dat vrijheid kennelijk een illusie is. Hij slaagde erin de menselijke vrijheid een plek te geven te midden van over­dadige abstracties en reducties die eigen zijn aan natuurwetenschappelijke en filosofische systemen. Dat maakt hem bijzonder actueel.

Meer lezen (paywall)