Kathedraal van Cap-Haïtien, een van de toeristentrekkers van het eiland. Of de kathedraal nog staat is mij niet bekend.

Dit artikel hoort bij een korte serie over het Haïti van voor de aardbeving van 12 januari 2010. Deel 6: de economie (II).

Haïti is het armste land van het Westerse halfrond. 80% van de bevolking leeft onder de armoedegrens. Het is een van de corrupste landen ter wereld en wordt beschouwd als een mislukte staat. Hoe komt het dat de economie zo zwak is?

Eerder kwam aan bod wat Haiti in economisch opzicht niet heeft. Wie dacht dat de aflevering over wat Haïti wel heeft een vrolijk verhaal zou worden, heeft het mis. Het Caribische land heeft:

• Schulden

Haïti heeft sinds haar vroege geschiedenis te kampen gehad met schulden. De enorme vergoeding die Frankrijk van Haïti eiste als ‘compensatie’ voor haar onafhankelijkheid werd pas in 1947 afbetaald.

In de jaren dat de corrupte Duvaliers aan de macht waren (1964-1986) werd opnieuw een enorme schuld opgebouwd. Veel geld verdween in de zakken van de Duvaliers, maar zolang zij zich niet bekeerden tot het communisme werd dat getolereerd.

Haïti heeft later ook schulden opgedaan bij de Wereldbank, het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank. In 2003 besteedde het land meer aan rente over al deze schulden dan aan onderwijs. Gelukkig heeft Haïti ook…

• Initiatieven om schuld kwijt te schelden

Er gaan — zeker nu — stemmen op om deze schulden kwijt te schelden. Onder meer de Jubilee Debt Campaign, een groep die actie voert tegen schulden van arme landen aan rijke landen, doet zijn best de internationale gemeenschap over te halen Haïti’s schulden te annuleren. “The Haitian people should not have to pay for the crimes of their past leaders,” aldus het initiatief.

Het IMF heeft Haïti in 2009 aangedragen voor annulering van schulden, maar verbond daar zoals altijd voorwaarden aan, die volgens de Jubilee Debt Campaign juist nadelig zijn. Ook voor een lening van vlak na de ramp stelde het IMF in eerste instantie voorwaarden, zoals het temperen van salarissen van ambtenaren. Na protesten heeft het IMF deze voorwaarden laten varen. De schuld van Haïti bedraagt nu 1,25 miljard dollar.

Hugo Chavez heeft 295 miljoen dollar aan schulden van Haïti aan zijn land kwijtgescholden, het Amerikaanse congres maakt  haast hetzelfde te doen. Ook de G7 heeft gezegd dat het de schulden van Haïti zal annuleren.

• Een handelsovereenkomst met de VS

Haïti heeft naast schulden en initiatieven om haar daarvan af te helpen ook een vergaande handelsovereenkomst met de VS. De “Haitian Hemispheric Opportunity through Partnership Encouragement (HOPE) Act” stamt uit 2006, en ondersteunt een van de weinige exportsectoren van het land, de textielindustrie. In de regeling is vastgelegd dat Haïti’s geen invoerrechten hoeft te betalen om haar textielproducten in Amerika af te zetten. Hope I is in 2008 verlengd tot 2018, en de VS werken eraan de regeling verder uit te breiden.

Het lijkt erop dat Amerika Haïti heeft uitgekozen als haar kledingfabrikant.

Overigens werken de Haïtianen in de textielindustrie onder erbarmelijke omstandigheden. Haïtiaanse arbeid is goedkoop: de lonen zijn laag.

• Vernietigde industrieën

Haïti lijdt nog steeds onder economische sancties uit de vorige eeuw. Als reactie op een militaire coup in 1991 legden de VS deze sancties op. In mei 1994 sloten ook de Verenigde Naties zich hierbij aan, en werd de invoer van alle goederen behalve voedsel en medicijnen aan Haïti verboden. De assemblage sector kromp van 88.000 medewerkers in het midden van de jaren 80 naar 33.000 in 1991 tot 400 in 1994. Toen de boycot werd opgeheven groeide het aantal werknemers weer tot 20.000, maar de sector is de klap nooit volledig te boven gekomen.

• Werkeloosheid

Minstens de helft van de Haïtiaanse beroepsbevolking is werkeloos. Precieze cijfers zijn er niet.

• Drugshandel

Drugshandel maakt Haïti door en door corrupt. Zelfs — maar niet alleen — de oud-president Aristide zou betrokken zijn in deze smerige handel. Beaudoin Ketant – druglord en voormalige vertrouweling van Aristide — beschuldigde de president persoonlijk tijdens een rechtszaak: “He controlled the drug trade in Haiti. He turned the country into a narco-country. It’s a one-man show. You either pay (Aristide) or you die.”

• Free trade zones

Heeft Haïti ook. Je weet wel, van die juridisch-economische blinde vlekken, waar bedrijven veel grote fabrieken dicht op elkaar bouwen, en waar arbeiders kunnen fluiten naar hun rechten. Het salaris van de arbeiders in dit soort regio’s is na twee maaltijden op. (Meer weten? Lees Naomi Klein’s No Logo.)

• Bureaucratie

De bureaucratie in Haïti is een strop om de nek van elke potentiële ondernemer. Volgens onderzoek van de Wereldbank duurde het in 2006 gemiddeld 204 dagen om een bedrijf te beginnen. In ontwikkelde landen duurt dat gemiddeld 16 dagen.  Volgens een schatting duurde het 5 jaar en 65 bureaucratische handelingen om een stuk land van de regering te kopen.

• Toerisme

Vanzelfsprekend is het succes van deze economische tak afhankelijk van de politieke stabiliteit van het land, en die ontbreekt vaak. Toch deed het toerisme in Haïti het met name  in de jaren ’70 en ’80 van de vorige eeuw goed. Veel Amerikanen gaan op vakantie in Haïti. Het land kan een toeristische trekpleister worden omdat het een – weliswaar pijnlijke – maar ook rijke cultuur heeft.

• Zon

Nog een lichtpuntje in het drama dat Haïti heet. De zon schijnt er vaak. En met zon kun je ……. opwekken. Over de kansen van Haïti later deze week meer.

• Direct door naar Haïti voor de ramp, deel 7: Geteisterd land
• Naar het weekoverzicht

Dit artikel is mede gebaseerd op het CIA World Factbook en uitstekende Wikipedia artikelen: 1 2. Ik ben geen econoom en ik heb geen eindredactie. Correcties zijn dus van harte welkom.