De humanitaire hulp aan Haïti is in veel gevallen minder hartverwarmend dan het lijkt. Haïti is voor veel bedrijven die een helpende hand toesteken voornamelijk een opportunistische investering. Ze zouden zich moeten schamen.
Tijdens de hulpactie aan Haïti sprongen alle bedrijven met een beetje gevoel voor marketing in de mix. Thuisbezorgd.nl doneerde voor iedere bestelde pizza een euro. Door vakantiesite vaya.nl werd maar liefst 50 euro per nieuwe boeking gedoneerd aan giro 555. Het onuitgesproken motto: “Jij blij (vakantie!), Haïti blij (euro’s!), wij blij (omzet!).”
In Amerika deden alle grote jongens mee, van Walmart tot Citigroup, van McDonalds tot Microsoft. Er is al meer dan een miljard ingezameld. Toen de wereld samenkwam om iets soortgelijks te doen na de tsunami van december 2004 wisten maatschappelijke organisaties van de weeromstuit niet wat ze met al dat geld moesten, maar dat terzijde.
Hoe snel zou een radeloze Haïtiaan instemmen als je hem vraagt of hij onmiddellijk voedsel, een tijdelijk huis, en ordehandhaving wil? Maakt het dan uit dat een deel van de gevers helpt om er zelf ook beter van te worden?
GEVEN EN HELPEN zijn natuurlijk nooit helemaal vrij van eigenbelang. Als ik iemand een cadeau geef, wil ik daar minstens één bedankje voor terug. Als ik iemand help, voel ik me zelf ook beter. Altruïsme is zelfliefde met een omweg.
Maar daar zijn wel gradaties in. Bedrijven die nu onder het mom van ‘maatschappelijk verantwoordelijk ondernemerschap’ snel goede sier proberen te maken met hun vrijgevigheid, zijn cynische gieren. Want als de media niet meer meekijken is het grotendeels gedaan met de naastenliefde.
(Laten we niet vergeten wat ondernemingen zijn: juridische, levensloze constructies die bakken geld moeten verdienen om niet te worden opgeslokt door hun directe concurrent.)
Allemaal goed en wel. Grote bedrijven brengen ons dagelijks briljante producten. Vooral in het westen plukken wij daar de vruchten van. Maar laten we onszelf nou niet voor de gek houden. Als bedrijven onze vriend willen zijn, of de vriend van een Haïtiaan waar ze vóór 12 januari nog nooit ene fuck om hadden gegeven, moeten we niet thuis geven.
DE PIJNLIJKE WAARHEID is dat de verschrikkelijke ramp in Haïti zich voor opportunistische ondernemingen presenteert als een podium met een spotlight. De bedrijven met ballen gaan tegen een kleine betaling in het felle licht staan om met een beteuterde woordvoerderskop te vertellen hoe erg ze het allemaal vinden.
De geest van “één z’n dood, ander z’n brood” schaamt zich nergens voor.
Niet dat de hypocrisie beperkt is tot bedrijven. Politici doen precies hetzelfde, want het is lekker goedkoop goodwill inkopen rond zo’n ramp. Hele gewone mensen die zich de rest van het jaar uitsluitend met zichzelf bezighouden doneren nu ook, al was het maar om hun schuldgevoel af te kopen.
GELEGENHEIDSFILANTROPIE, ik vind het lelijk en hypocriet. Of ben ik hier de hypocriet? Is het niet per definitie goed dat er nu geld naar Haïti gaat? Is er wel onderscheid te maken tussen verlicht eigenbelang – ik geef omdat ik me daar beter door voel – en gierig opportunisme – ik geef om geld te verdienen?
Wat het antwoord op die vragen ook is, in Amerika hebben we deze week de pure vorm van perverse filantropie in actie gezien. Uren na de ramp bood een vereniging van bedrijven uit de peace and stability operations industry haar diensten aan voor iedereen die ze wilde inkopen (duur!). Tussen die gehaaide bedrijven zat Triple Canopy, dat met name in Irak geld verdient. Een huurlingenleger dat groot is geworden door oorlog te voeren in de blinde vlek van het recht.
Je kunt je voorstellen dat de leiding van het bedrijf, sommige ex-soldaten, stonden te popelen om naar Haïti te gaan. Orde handhaven en geld verdienen, geld verdienen en de orde handhaven.
En dan is er natuurlijk de Amerikaanse overheid, sowieso al niet vies van een beetje inmenging in Haïti. Een conservatieve columnist riep de Amerikaanse regering nog geen dag na de aardbeving op nieuw gecreëerde kansen in Haïti te grijpen. Het doet akelig veel denken aan wat Naomi Klein de shock doctrine noemt: impopulair beleid wordt in de nadagen van een ramp doorgedrukt, als de inwoners geen weerstand kunnen bieden omdat ze in staat van shock verkeren. Bij dit ‘rampkapitalisme’ horen ook bedrijven die snel na een ramp lobbyen om contracten voor acute wederopbouw, en voor de vele jaren daarna.
DE HELE WERELD bemoeit zich dezer dagen met het lot van de Haïtianen. Dat is maar goed ook, ze hebben hulp nodig. Het is mooi om te zien dat het deel van de wereldbevolking dat daar rijk genoeg voor is, samen kan komen om de minder bedeelden te helpen. Maar ieder bedrijf dat dat doet als marketingstunt of uit kil eigenbelang, iedere burger die volgende week weer op z’n apathische reet blijft zitten, iedere politicus die hierna weer met de volgende wind meewaait, is een klap in het gezicht van onze zogenaamde menselijkheid.
Gerelateerde verhalen
terug naar top van de pagina
Je verhaal is een aanvulling op het verhaal dat Eva eerder op haar blog http://www.evaschram.nl postte. Mijn vraag is wederom 'wat is er erg aan de hypocrisie van bedrijven als het geld binnen blijft stromen?' In het artikel geschreven door Lindenberg en Stapel, wat ik je zojuist heb gestuurd, wordt beschreven hoe filantropie wordt geactiveerd. Niemand geeft uit zichzelf, maar heeft daar een bepaalde impuls voor nodig. Media en bedrijven stimuleren ons om altruistisch te zijn, dit zijn we namelijk van nature niet. Geld geven is hierom per definitie nooit oprecht. Ook ik heb geld overgemaakt om mijn schuldgevoel af te kopen, maar wat maakt dat uit? Waarom mag een bedrijf niet én geld geven én er zelf beter van worden. Een bedrijf is toch geen filantropische organisatie? Wees nou gewoon blij dat iedereen meehelpt Haiti weer op te bouwen en denk niet teveel na over de huichelachtige motieven.
Servaas, dank dat je de moeite hebt genomen om te reageren.
Ik had inderdaad gezien dat Eva een soortgelijk bericht had. Ook Arjan Dasselaar stelt de hypocrisie aan de orde.
Ik ga hier niet opnieuw een heel betoog uitschrijven, maar als reactie op de dingen die je aanstipt wel een paar punten die de discussie (als je wil) misschien verder kunnen helpen:
1. Een betoog (van mijn hand) waarom we wel altijd kritisch moeten zijn over wat ondernemingen doen, wat ze ook doen. Het gaat me niet om de mensen erin, maar om de aard van het beestje.
2. Roekeloos geld en hulpmiddelen strooien is ook niet alles, ik zie niet waarom we dat per definitie moeten verdedigen.
3. Over altruisme: dat mensen een sociale impuls nodig hebben om te geven begrijp ik (maak ik op uit artikel), maar media en bedrijven doen dat niet op dezelfde manier. Media brengen de slachtoffers in beeld en dat wekt empathie en dus geeflust, bedrijven brengen zichzelf in beeld en dat wekt – ten minste bij mij – afkeer.
4. Altruisme is geen natuurwet maar een sociale constructie. Deze experts, bijvoorbeeld, zijn het er niet over eens. Je standpunt hier heeft te maken met wat je denkt dat de mens is: een rationele rekenaar die zijn schuldgevoel kan afkopen – of meer?
5. Chimpansees vertonen onbaatzuchtig gedrag.
6. In ben met je eens dat als je principieel bent, iedereen hypocriet is. En ook dat bedrijven geen filantropische instellingen zijn. De logische vervolgvraag lijkt me: waarom doen ze dan filantropisch?
Marktfundamentalist en voorman van de Chicago School of Economics Milton Friedman, normaal toch een groot fan van ondernemingen, heeft ‘corporate social responsibility’ als geen ander veroordeeld. Hij stelt dat het immoreel is tegenover de aandeelhouder om winst te besteden aan goede doelen. De enige reden dat dit verdedigd kan worden is als het de reputatie, de team spirit, met andere woorden, de business zelf, dient. Dat is precies wat het opportunistische geven van de ondernemingen is. Om te doen alsof het iets anders is: we leven mee met Haiti, het spijt ons allemaal heel erg, is – nog maar eens – een klap in het gezicht van iedereen die om waarachtige redenen goed doet.
NB als iemand hierop reageert, geef even aan op welk punt je ingaat zodat een eventuele discussie (het zal toch niet?) een beetje structureel verloopt. En hou het blog in de gaten want er staat een groot project op stapel.
Beste Jelmer,
Indrukwekkende discussie. In de eerste plaats omdat ik het werkelijk fascinerend vind dat iemand hier op zo'n verdorven manier tegenaan kijkt.
In de tweede plaats omdat het een win-win situatie is.
Wanneer een sportvereniging geen clubhuis meer heeft doordat de ledenstroom ernstig toeneemt heeft deze sportvereniging een groot probleem. Kindjes van 10 jaar jong zitten aan een bevroren bekertje aanmaak-limonade te likken en hun knietjes komen na 15 minuten rust haast niet meer op gang. Wat een straffe winters tegenwoordig. Echter heeft deze club niet genoeg in kas voor een nieuw groter clubhuis.
Een bouwbedrijf staat op en wil graag een clubhuis bouwen voor de club. Vanzelfsprekend wil hij wel dat dit in de krant staat. Goed voor de club en goed voor de reclame.
Ik zie hier geen enkele negativiteit.
Is er volgens jou een scheidslijn m.b.t. de grootte van het probleem.
Bij 1000 doden mag je €500,- als bedrijf geven en hoe hoger het dodental hoe meer, maar wel met een staffelkorting?
Mag je alleen iets geven zonder het te vertellen?
Vind je de radio dj's en andere BNers ook fout omdat zij in het panel gaan zitten en weten dat dit goodwill kweekt bij het kijkende publiek.
Zo kan ik nog enkele vragen neerzetten, maar helaas, ik moet weer aan het werk om mijn volgende crisis af te kunnen kopen… Toch?
Q.E.D.
Chester Both
Beste Chester,
Ik gun de mensen in Haiti meer dan halfbakkenhulp. En het gaat erom kritisch te zijn, nooit iets automatisch te steunen.
Het voetbalvoorbeeld dat je geeft is inderdaad win-win. Het is lokaal, de mensen kennen elkaar, er is een direct wederzijds belang. Prima.
Maar je voorbeeld is niet toepasbaar op de schaal waar ik het over heb. Het gaat hier over ondernemingen, niet om private bedrijfjes. Ook Milton maakt dat onderscheid.
Een onderneming van het formaat waar ik het over heb is als instituut niet in staat om vredelievend te zijn. Ik heb het niet over de mensen die voor zo’n gigant werken, maar om het instituut, de juridische constructie die op papier maar één doel heeft, namelijk winstmaximalisatie. Het gaat om de bottom line. Ook de medewerkers zijn in die logica gevangen.
Een conglomeraat van zo’n formaat is geen filantropisch instituut, daar zijn we het geloof ik over eens, en moet dus ook niet doen alsof het dat wel is.
Ik geloof niet in mensen als berekenende machines. Het gaat me er juist om aan te tonen dat we meer zijn, kunnen zijn, en dat we tegen alles wat eerst een rekenmachine pakt (levert dit reputatiewinst op?), dan z’n portomonnee trekt, en dan gaat staan patsen, in het geweer moeten komen.
Met in stilte geven lijkt me niets mis.
Beste Jelmer,
Even een korte reactie voordat onze roadtrip van start zal gaan.
1. Kritisch zijn ten opzicht van ondernemingen is je goed recht, maar vind ik vrij generaliserend. Een onderneming bestaat uit mensen en geen enkele onderneming is hetzelfde. Ondernemingen zijn uit op winst en er is niemand die dit ontkent. Als een onderneming publiciteit krijgt omdat het Haiti steunt dan is dit natuurlijk ook om hier zelf beter van te worden. Dit is logisch, want een onderneming wil een positieve balans. Dat is maar goed ook, want anders zou onze economie een ineffectief ingeslapen zootje zijn. Dan zouden de middelen om Haiti te helpen er niet eens zijn.
2. Hier kan je gelijk in hebben, maar hiervoor moet je bij de hulporganisaties zijn. Die geven aan dat er geld nodig is en als je een land opnieuw op moet bouwen dan kunnen ze hier wel gelijk in hebben. De bedrijven die Haiti steunen gaan zich natuurlijk niet afvragen of dit geld wel nodig is, want het is niet aan hen om dit in te schatten. Zij geven enkel gehoor aan de oproep om geld bij elkaar te krijgen.
3. Heel simpel, media zijn ook bedrijven, dus als bedrijven die Haiti steunen bij jou afkeer opwekken dan zie ik niet in waarom media dit niet doen. Ook zij worden immers beter van deze aardbeving, wat denk je dat de ramp met kijkcijfers en krantenverkoop heeft gedaan?
4. Ons hele leven is een sociale constructie, we leven in een geciviliseerde samenleving en hierin is de mens geen altruïstisch wezen. Het voorbeeld van Dasselaar op Nu.nl dat je niet te koop gaat lopen met steun die je aan familie geeft, onderschrijft dit juist. Steun aan familie is wat anders dan steun aan onbekenden. Als jij een miljoen wint dan geef je daarvan wellicht een deel aan je familie, het lijkt me sterk dat je alles direct overstort naar Giro 555. Bedrijven die Haiti steunen vragen hier juist aandacht voor, want in ruil krijgen zij juist die publiciteit. Het zou voor een bedrijf erg dom zijn om in het geheim te steunen, het zou dan een puur altruïstische daad zijn en daar kan een bedrijf niet op voortbestaan, dit is iets wat je op persoonlijke titel natuurlijk wel kunt doen.
5. Gelukkig zijn wij geen chimpansees.
6. Antwoord op je vraag, bedrijven vertonen geen filantropisch gedrag, ze steunen Haiti in ruil voor extra verkoop en aandacht. Geld geven draagt dus bij aan de business, dus ook Friedman zal toegeven dat het voor bedrijven slim is om bij rampen steun te verlenen, maar enkel als hier ook publiciteit mee wordt gegenereerd. Anders kun je het inderdaad niet verkopen aan je aandeelhouders als je zomaar uit pure filantropie koffertjes met geld naar een Caribisch eiland op gaat sturen. JE vindt het hypocriet dat bedrijven DOEN alsof het iets anders is, maar ja dat is natuurlijk de hele werking van Marketing. Als bedrijven erbij zouden zeggen, we doen dit om er zelf beter van te worden, dan zou dit slechte marketing zijn. We weten allemaal wel dat zo'n bedrijf er niet slechter van wordt, maar dat is ook niet erg, wat verwacht je anders van een bedrij? Maar als je dit veroordeelt, dan veroordeel je dus eigenlijk het hele idee van winstbejach. Dit idee lijkt me erg ongezond voor onze huidige samenleving.
Eva (evaschram.nl) reageerde op 31 JANUARI 2010 om 22:27:
(reactie gekopieerd van oude site)
Dus Servaas, we leven in een wereld waarin economische belangen boven humaan gedrag gaan?
Misschien wel waar, maar wat een treurige wereld eigenlijk.
Eigen reactie op 2 februari 2010 om 10:18:
(reactie gekopieerd van oude site)
@Servaas, om laat maar alsnog even selectief op je punten in te gaan:
1. Wat ik heb geschreven is inderdaad generaliserend, ik doe hierboven alsof iedere nv dezelfde is. In het eerdere stuk Meer dan hulp in Haiti had ik nog wel Google opgenomen als goed tegenvoorbeeld, maar daarvoor was hier geen ruimte. Maar nogmaals: je hebt gelijk, het is kort door de bocht en ik doe geen recht aan alle ondernemingen. Maar wel aan veel, denk ik. Ik zal er over een tijdje zeker eens meer aandacht aan besteden ook de goeie kanten van ondernemingen te beschrijven.
4. Kunnen we ook sociaal herconstrueren?
6. Van winstbejag vind ik het zo jammer dat het bijna altijd ten koste gaat van iets of iemand anders, dat niet meegerekend wordt (een externality dus). Maar ik zie ook dat dit in de menselijke natuur ligt, als jij een mooie Italiaanse vrouw verovert is er ook iemand anders die haar niet verovert, als het goed is. You get the drift.
@Eva Inderdaad treurig, vandaar mijn vraag bij punt 4.
Ten slotte nog dit, als ik dit stuk zou laten leen aan de ‘gematigd apocalyptisch denker’, de Sloveense filosoof, Slavoj Žižek, zou ik de wind van voren krijgen. Hij verdedigt (betaald stuk) hypocrisie juist als deugd. De idee is dat als je lang genoeg hypocriet doet, je de schijn uiteindelijk overstijgt en gaat geloven in wat je doet, onder het motto: “fake it till you make it.”
Iets om over na te denken.
Waar gaat het geld dat vanuit de VS gestuurd is heen? Lees het bij Truthout.
http://www.truthout.org/the-business-disaster-wheres-haiti-bound-money-going58422