De studiefinanciering is onderwerp van debat geworden tijdens de verkiezingscampagne. Maar de manier waarop het gesprek over de stufie gevoerd wordt, vertroebelt de wezenlijke problemen waar we het over moeten hebben.
Het beste argument om de stufie af te schaffen is dat het een oneerlijke subsidie is voor de rijken en de luiaards; hier uiteengezet in een uitstekend betoog. Het beste argument om de stufie in stand te houden is dat het alternatief, een lening, een straf zet op economisch riskante studies; meer daarover in dit betoog.
Fundamenteel probleem
Maar het fundamentele probleem blijft hier onaangesproken. Dat is dat het hogere onderwijs veel te veel door het verstikkende prisma van de ‘kenniseconomie’ wordt bekeken. De kenniseconomie!
Daarin wordt nutteloze kennis niet gewaardeerd omdat het geen concreet (economisch) doel dient, terwijl nutteloze kennis beslist wel waarde heeft. Mensen die de tijd en ruimte krijgen om zich te oefenen in nutteloze kennis leveren de samenleving eindeloos veel op omdat ze zich in vrijheid optimaal kunnen ontplooien.
De paradox van nutteloze kennis
De paradox van nutteloze kennis is dat die uiteindelijk wel iets opbrengt, maar dat we dat nooit en zeker niet bij voorbaat in een getal kunnen uitdrukken. En dat willen we ook niet. We hebben het hier over bildung. Dat klinkt nogal Duits, en dat is het ook. Het is bedacht door Wilhelm von Humboldt (boven in beeld) en wordt in dit gesprek in Buitenhof eloquent verdedigd (vanaf 15 minuten).
In het onderwijs hebben we meer bildung nodig en minder kenniseconomie. De universiteit moet geen certificeringsmachine zijn, die weinig meer tot doel heeft dan arbeiders klaar te stomen voor de arbeidsmarkt. Alle onderwijs moet erop gericht zijn mensen de kans te geven om vrije, onafhankelijke wezens te worden. Daaraan stel je niet bij voorbaat economische voorwaarden.
Visionaire armoede
Het debat over onderwijs is een goed voorbeeld van de visionaire armoede van deze verkiezingscampagne. We hebben het over de bekostiging van – niet over de visie op beter onderwijs. De fundamenten worden voor het gemak buiten het gesprek gelaten, een uitzondering hier en daar daargelaten. Gevolg is een compleet onaantrekkelijke en lege campagne.
We hebben geleerd te denken in beleid en in cijfers van het CPB. Ideeën en visie zijn ondergeschikt, iets voor hobbyisten.
Koppel zo’n beperkt perspectief aan de krankzinnige televisieformats die voor debatten door moeten gaan, en een inhoudelijke discussie wordt simpelweg onmogelijk. We moeten het doen met ‘stoere’ breekpunten en nietszeggende oneliners.
Breken met de kenniseconomie
Juist onderwijs moet vrij zijn van het verstikkende kader van deze ‘smalle’ kenniseconomie. Onderwijs moet gaan over vrijheid – om je te ontplooien en kritisch te leren denken – bildung dus. Ook nutteloze kennis heeft daar waarde. Onderwijs moet niet bij voorbaat gaan over instrumentele kennis.
De stufie moet overeind blijven, opdat economische vooruitzichten en een studieschuld nooit een rol spelen in het kiezen van een studie. Tegelijkertijd moeten studenten die hun stufie gebruiken als drinkgeld worden aangepakt. Feesten is prima, zelfs belangrijk. Maar niet met belastinggeld.
Bovenal moeten we breken met het verstikkende kader van de kenniseconomie. Kennis om de kennis, die moet weer op waarde worden geschat omdat het de opmaat is van alle beschaving. Dat ik daar geen enkele partij over heb gehoord, toont het ware failliet van deze mediademocratie.
Foto: Wikipedia
Gerelateerde verhalen
terug naar top van de pagina
“studenten die hun stufie gebruiken als drinkgeld moeten worden aangepakt” – andere kleur euro’s voor stufi? Bierpolitie? Jelmer Mommers kijkt in uw portemonnee? M.a.w.: hoe?
De laatste optie lijkt me het beste. Ik ben best aardig met financiën en voor een paar biertjes ook wel bereid het een en ander door de vingers te zien. Als je het lief vraagt.
Nee, ik bedoel eigenlijk vooral dat je je studie gewoon moet afronden binnen de tijd die daarvoor staat. Doe je er langer over, dan zul je moeten bijlenen of bijwerken om hem te betalen. Het jaar dat veel universitaire studenten nu nog gesubsidieerd langer mogen doen over hun studie, mag er wat mij betreft dus uit. Iemand die in zijn eerste jaar helemaal niets laat zien mag je er best met een negatief bindend studieadvies uitknikkeren. Natuurlijk altijd met oog voor speciale omstandigheden.
Als je besluit om in je eerste jaar niks te doen en vooral in de kroeg te hangen, betaal dat dan zelf met een bijbaan ipv met stufi.
Nu gaat het weer over de financiering en hoe die in te zetten om iets te veranderen. Maar we hebben het nog steeds niet over onderwijs. Wat voor onderwijs willen wij? Een eerste opzet: mij lijkt het goed dat bachelors en masters langer gaan duren. Want een studie in vier jaar is karig.
Zo’n studie kan je bijna alleen maar opleiden tot pragmatisch werker, niet tot kritisch individu. We moeten de nadruk verleggen: weg van functionele kennis ter meerdere eer en glorie van de kenniseconomie, richting kennis om de kennis in de geest van bildung.
Deels eens: stufi moet op een of andere manier prestatiegerelateerd zijn inderdaad. Zal er niet verder op ingaan aangezien dat gebrek aan visie demonstreert
Hoe we ons onderwijs willen inrichten. Lastig. Langere studies kan, maar zijn daar PhD’s en dergelijke niet geschikter voor? Ik denk dat veel universitaire studies prima mogelijkheden bieden om je te ontplooien tot onafhankelijk wetenschapper – het ligt alleen niet in de aard van de gemiddelde Nederlandse student daar optimaal gebruik van te maken. Ik ben voor stimulering van studenten die aangeven dat wel te willen – honourstrajecten en dergelijke vind ik in principe een slim plan – maar zoals een wijs docent me eens zei: je zult het toch zelf moeten doen. Als je aan een studie niet genoeg denkt/weet te hebben, doe je er toch nog een? Daarom wel (toch weer geld) dat belachelijke instellingscollegegeld afschaffen. Maar jij doet een tweede master, ik ook; bewijst dat niet dat er voldoende opties zijn? Aan de andere kant; levert langer studeren niet het risico op verlies van motivatie op voor de gemiddelde student?