Fabels en verwarring

in linksrechtsweek

Dit bericht markeert de lancering van het weekproject.

Politiek. Je doet het of je doet het niet. Na die verdeling laat de politieke werkelijkheid zich graag indelen in links en rechts, twee blokken die elkaar het liefst de haren uit het hoofd trekken. Sylvia Witteman beschreef in Volskrant magazine (01-03-2008) mooi de stereotypes van beide kanten, in een anekdote over haar politieke inzicht, dat naar haar zeggen niet verder reikt dan dat van haar jonge kinderen:

“Mijn ouders legden mij op jonge leeftijd desgevraagd uit wat het verschil was tussen links en rechts: ‘Linkse mensen willen graag alles delen en rechtse mensen willen alles voor zich zelf houden.’ Wat vond ik dat gemeen van die rechtse mensen!”

Ik heb dit citaat hier opgenomen omdat ik denk dat veel – maar misschien alleen linkse – mensen de politieke deling zo bezien, en omdat ik denk dat als je mij op de automatische piloot zet, ik uiteindelijk ook zo zou redeneren.

Genoeg reden, lijkt me, om eens wat lastige vragen te stellen over links en rechts, en schijnbare zekerheden in twijfel te trekken.

Vragen

Is rechts realistisch – er zijn beperkte middelen om dingen te doen, en de markt kan die middelen het beste verdelen – en links naïef ? Is links idealistisch en rechts niet?

Soms betrap ik mezelf erop te denken dat realisme, dat ik met rechts associeer, een gebrek aan ambitie is. Maar ik straf mijn eigen gedachte direct, omdat ik voel dat er iets aan scheelt, maar wat precies, daar kan ik mijn vinger niet op leggen.

Is de tegenstelling tussen links en rechts uiteindelijk een tegenstelling tussen het geloof dat de mens goed is en het geloof dat de mens slecht is? Zijn linkse mensen optimsten en rechtse mensen pessimisten?
Is rechts dom? Als altruïsme slim egoïsme is, wat ik geloof, heeft rechts zijn geld dan niet op het verkeerde paard gezet, namelijk op het bezitterige paard? Volgens deze redenering slaagt links er beter in om mensen gelukkig te maken, omdat linkse mensen kunnen zwelgen in hun eigen gevoel van morele superioriteit: kijk ons eens lief zijn voor de minder bedeelden, kijk eens hoe we streven naar gelijkheid!

Druist conservatisme in tegen de natuur, die altijd verandert? Is weerstand bieden tegen verandering, hechten aan traditie, per definitie verspilde moeite, of is rechts slimmer dan links omdat het ziet dat mensen snelle veranderingen helemaal niet aankunnen, en dat stilstand dus soms vooruitgang is, en vertraagde verandering goed?

Is rechts banger dan links? Voor de aard van de mens, voor andere mensen? Waarom heb ik het idee dat rechtse politiek vaker vóór militaire interventie, oorlog dus, is?

Heeft rechts gelijk dat de menselijke natuur niet te vertrouwen is, en dat gevestigde belangen hard verdedigd moeten worden? Of gelooft rechts dat helemaal niet? Bestaan tegengestelde belangen, of hebben we als we tegengestelde belangen zien gewoon niet goed nagedacht?

Is links gevaarlijk omdat utopieën van gelijkheid alleen maar leiden tot nivellering? Of heeft rechts zulke utopieën ook? Wat te denken van een fundamenteel geloof in de werking van de vrije markt?

Hebben links en rechts elkaar nodig?

Moeras

Zoals u leest ben ik met dit eerste thema direct in een moeras gestapt. Uit de vragen zijn de hiaten in mijn politieke kennis ongetwijfeld af te lezen, maar daarvoor had ik al gewaarschuwd bij de start van dit project.

Bovendien, zo’n moeras is best lachen, we zien wel of ik er nog uitkom, en iedereen die meer weet en antwoorden op deze vragen heeft is zeer welkom ze te delen.

***

dit bericht hoort bij linksrechtsweek