Conclusies over drones

Drones vliegen over alle conventionele grenzen heen. Onder hum gebrom vervaagt het onderscheid tussen oorlog en vrede, omdat ze schijnbaar straffeloos kunnen worden ingezet. Gerichte aanslagen worden de norm. De fabel van een kosteloze oorlog is een feit, want de bestuurder van de drone sneuvelt nooit. Tel daarbij op de utopie van absolute vrijheid en je hebt de premisse van oorlog zonder eind.

Ruim twee weken stond dit weblog in het teken van drones. Wat is er na achttien berichten te concluderen over het gebruik van de onbemande vliegtuigen? Waren ze al deze aandacht waard?

Dat sowieso. Achter de schijnbaar onschuldige – en voor jongens die van gadgets houden zelfs gave  - onbemande vliegtuigen, gaat een belangrijk verhaal schuil. Dat is een verhaal over gerichte moordaanslagen door de CIA op Pakistaans grondgebied. Een verhaal over internationaal recht en over tactieken om terrorisme te bestrijden. Een verhaal over burgerslachtoffers, over een onzichtbaar gedeelte van Obama’s agenda, en over de rol van robots in oorlogsvoering.

Dit zijn belangrijke onderwerpen, al was het maar omdat er steeds meer drones worden verkocht, omdat bij de drone-aanvallen onschuldige burgers sterven, en omdat ze zodoende ook averechts werken. Het is naïef te denken dat de vaders, moeders en kinderen die hun familie verliezen bij een aanslag van een Amerikaanse drone, nooit zullen overwegen wraak te nemen op Amerika of een van zijn westerse bondgenoten. Ik keur dat niet goed, maar ik kan me wel voorstellen dat het door je hoofd schiet als jouw familie net is omgekomen door de inslag van een Hellfire-raket afkomstig van een onbemand vliegtuig. Zonder aankondiging, in je woonkamer.

Tel daar een slecht milieu bij op, en je hebt over 10 tot 20 jaar een verse garde terroristen.

Een abstracte bezigheid

Toch blijft ook zo’n constatering een abstractie. Het is een waarschuwing; iets om ons bewust van te zijn; een mogelijk probleem in de toekomst. Maar in feite kunnen we er verder niets mee.

Dat komt omdat praten over drone-aanslagen sowieso een abstracte bezigheid is. Ze vliegen hoog boven het land, vrijwel onhoorbaar, vaak onzichtbaar. Ze bespieden mensen die de VS ‘terroristen’ noemt, en ze bombarderen hen als het zo uitkomt. Daarbij gaan soms wat meer mensen dood dan de bedoeling is, maar omdat we die mensen toch niet kennen en omdat we geen nare foto’s in de krant zien – geen nare beelden op het journaal – maken we ons er eigenlijk niet echt druk over.

Het is moeilijk te rouwen over de dood van iemand die je niet kent, die je niet ziet.

Als we drones wel zien, is het in strakke foto’s of in gelikte presentaties die met goedkeuring van het Pentagon de wereld in worden gestuurd. Drones passen daarom als geen ander in het plaatje van de ‘schone oorlog’. Het zijn coole gadgets; precieze wapens; goed spul.

Zo worden we verleid. Drones geven degenen die er oorlog mee voeren het idee dat ze met een precieze operatie bezig zijn, dat zij – de ‘good guys’ – bezig zijn ‘bad guys’ uit te schakelen. De wereld is simpel, de piloten eten ’s avonds thuis.

Wat we niet zien

We zien de slachtoffers niet. We zien de schade niet. We zien het leed niet.

De oorlog die een drone voert is een abstractie. Hij is soms zichtbaar vanuit het perspectief van de winnaar, maar hij is nooit voelbaar. Hij is ver weg, bijna klinisch.

Tel daarbij op dat de Amerikaanse soldaten die de drones besturen geen enkel risico lopen om zelf om te komen, en je hebt een perfect recept voor misbruik.

Oorlogen worden net zo goed in de publieke opinie als op de grond bevochten. Maar waar het thuispubliek gespeend is van beelden om zich over op te winden, en van soldaten om over te rouwen, lijkt het eigenlijk alsof er niets aan de hand is.

Zo maken drones oorlog gemakkelijk. Voor een land dat absolute veiligheid nastreeft – dat de ‘strijd om het terrorisme’ niet opgeeft voordat alle bad guys dood zijn, maar dat niet ziet dat met elke moordaanslag in Pakistan of Afghanistan nieuwe terroristen worden geboren – is dat een bijzonder gevaarlijke situatie.

***

• De ideeën die ik in dit stuk verwoord zijn niet enkel van mij, maar echoën de bronnen die eerder deze week aan bod kwamen. Zie ook het rijtje onderaan dit overzicht.
• Met dit bericht is droneweek afgesloten. Lees alle berichten via deze pagina

***