In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 9 juni 2010 neem ik samen met collega student journalistiek Nicole Besselink de partijprogramma’s door op de belangrijke duurzame onderwerpen. Vandaag: natuurbeheer.
In deze aflevering van de Groene Kamer kijken we hoe de partijen denken over natuurbeheer. Moet de overheid hier een rol in spelen? Moeten we de natuur gewoon zijn gang laten gaan of mogen we ingrijpen? Kiezen de partijen voor huizen of bossen? Strikt beleid of laissez faire? Een overzicht van de standpunten per partij.
CDA
Het CDA ziet de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) en Natura 2000, een Europees samenhangend netwerk van beschermde natuurgebieden, slechts als middelen om de biodiversiteit te bevorderen. Dat partij is tegen het “dogmatisch vasthouden aan hectares”. Ze hekelt de Nederlandse en Europese natuurwetgeving die vaak nog teveel gericht zou zijn op de bescherming van individuele soorten, leidend tot “ongewenste situaties waarbij zelfs natuurontwikkelingsprojecten worden geblokkeerd door een vierkante meter officieel beschermde natuur”.
Het CDA zegt de EHS zoveel mogelijk te willen realiseren door de combinatie van functies als natuur en landbouw, water, landschap en toerisme. Ruimte en toekomstperspectief voor agrarische en ander ondernemers mogen bij de invulling van de Natura 2000- en EHS-opgave niet uit het oog verloren worden, want “het platteland mag niet op slot gaan.” Agrarisch natuurbeheer – waarbij de boer natuur beheert via een contract – moet dan ook een standaardoptie zijn.
Op het gebied van waterbeheer pleit het CDA “waar noodzakelijk en mogelijk” voor meer ruimte voor rivieren. Verder verdient werken aan veilige dijken en verbeterde kustwering prioriteit, “zodat er geen catastrofale rampen kunnen ontstaan als gevolg van extreme weersomstandigheden, bodemdaling en zeespiegelstijging. De Deltawet vormt hiervoor de wettelijke basis.”
De partij maakt zich zorgen om de visstand, maar ziet oplossingen in duurzaam beheer van visbestanden en een gelijk Europees speelveld.
PvdA
De PvdA wil “stug doorwerken” aan het netwerk van beschermde natuurgebieden in Nederland, de Ecologische Hoofdstructuur (EHS). “Als er minder geld is, nemen we er meer tijd voor.” Net als het CDA wil ook de PvdA natuurbescherming, recreatie en waterbeheer combineren.
Op watergebied acht de partij een betere bescherming van de kust “hoogst noodzakelijk” en dienen rivieren meer ruimte te krijgen, want “we kunnen ons geen overstroming permitteren”. De komende jaren wil de PvdA een visie op de drinkwatervoorziening ontwikkelen “met bijzondere aandacht voor bijvoorbeeld het eigendom en de betekenis van drinkwater als exportartikel”. Daarnaast moet de Nederlandse visserijvloot verkleinen om de ecologie van de zee in stand te houden. De partij wil zeereservaten in de Noordzee waar, “afhankelijk van het effect op de ecologie, geen of in beperkte mate economische activiteit mag worden ontplooid, en waar de natuur en visstand zich kunnen herstellen”.
Ook buiten de Nederlandse natuur om voelt de partij een verantwoordelijkheids-gevoel. “We gaan actief ontbossing tegen. Zo verbieden we, liefst in Europees verband, de handel in illegaal gekapt hout.”
SP
“Landschap en natuur worden te gemakkelijk opgeofferd aan commerciële korte-termijnbelangen”, schrijft de SP. Dat moet anders. Woningbouw zou vooral plaats moeten vinden in en rond stedelijke kernen, “waartussen voldoende groene, open ruimte blijft” zodat de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) ook daadwerkelijk kan worden gerealiseerd. Het bestaande groen wordt toegankelijker gemaakt, door bijvoorbeeld historische stadsparken de status van beschermd stadsbeeld te geven.
Verder wil de SP in de Noordzee beschermde natuurgebieden creëren “om natuurherstel en herstel van de visstand te bevorderen”. Overbevissing moet worden voorkomen.
VVD
De VVD is kritisch over de langzame realisatie van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS). Deze zou in 2018 gereed zijn, maar van de aangekochte gebieden is slechts 30% ingericht als natuurgebied. De VVD wil dat het EHS-beleid zich de komende jaren concentreert op inrichting van de grote, al aangekochte gebieden in plaats van de aankoop van nieuwe grond. Particulier en agrarisch natuurbeheer moet daarbij worden gestimuleerd.
Ook staat de partij kritisch tegenover het “ingewikkelde” Europese Natura 2000-beleid, “dat zich eenzijdig richt op allerlei plant- en diersoorten en weinig rekening houdt met de mens in de natuur”. Gevolgen voor omliggende bedrijven zijn vaak groot omdat eindeloze procedures economische en recreatieve ontwikkelingen tegenhouden. Daarom wil de VVD het aantal Natura 2000-gebieden fors terugbrengen. Ook door andere Europese en Nederlandse natuurwetten en “beschermingsregimes” is een “woud van regels ontstaan dat Nederland lam legt”.
“Het wordt tijd om orde op zaken te stellen en te komen tot een begrijpelijk, haalbaar en uitvoerbaar natuurbeleid. De VVD wil toe naar een positief natuurbeleid. Geen ingewikkelde regelingen, maar ruimte bieden aan de natuur om zich te ontwikkelen en aan de mens om er van te genieten.”
PVV
Onder de kopjes ‘Kiezen voor ondernemen’ en ‘Kiezen voor een beter milieu’ geeft de PVV haar visie op natuurbeleid. Zo wil de partij niet dat de EU zich bemoeit “met onze boeren, tuinders, vissers en natuur” en is zij tegen “gedwongen lidmaatschap van publiekrechtelijke organisaties zoals het Landbouwschap”.
Verder stelt de partij dat het “goed gaat met het milieu in Nederland. De lucht is sinds decennia niet zo schoon geweest, zelfs allerlei dieren komen terug die we lang gemist hebben, zoals de das, de ooievaar, de bever en de zeearend”. Maar, “onze mosselvissers, bij uitstek het symbool van Hollands ondernemerschap en traditie, zijn finaal aan banden gelegd. Vissers wordt het werken onmogelijk gemaakt door allerlei vreemde EU-maatregelen.”
De PVV is tegenstander van het onder water zetten van vruchtbare landbouwgrond. “Ons land kenmerkt zich door de strijd tegen het water. Van de zee gewonnen land zet je niet onder water. Dus geen ontpoldering.”
GroenLinks
GroenLinks wil dat Nederland zich in Europees verband hardmaakt voor optimaal herstel van de biodiversiteit door behoud van EU-natuurrichtlijnen en door bescherming van de Natura 2000-gebieden. Die gebieden komen als het aan GroenLinks ligt zonder verdere vertraging tot stand, desnoods met meer geld.
Verder moet de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) in 2018 zijn voltooid. Om de EHS-grondaankopen te versnellen moeten tijdig een passend bod worden uitgebracht en worden waar nodig onteigeningsprocessen gestart om de laatste gronden te verwerven. Agrarisch beheer van EHS-gebieden wil GroenLinks toestaan “wanneer dit reële winst voor de natuur oplevert”. “Zo worden boeren partners bij een opknapbeurt van het landschap.”
GroenLinks laat in de natuurgebieden de natuur het liefst zo veel mogelijk zijn gang gaan, dus geen jacht en stoppen met bijvoeren. Beheersjacht, waarbij dieren alleen bij uiterste noodzaak worden gedood, wordt streng gecontroleerd. Liever ziet de partij investeringen in diervriendelijke methoden voor schadebestrijding, “zoals bij muskusratten”. Daarnaast wil de partij weidevogelkerngebieden, “waar voor de boerenbedrijven de zorg voor broedende weidevogels belangrijker is dan veeteelt”.
In de Noordzee wil GroenLinks zorgen voor voldoende zeereservaten om de visstand te herstellen. Commerciële visvangst moet in de toekomst alleen mogelijk zijn als het ecosysteem gezond is en alleen de natuurlijke aanwas aan vis wordt weggevangen. Betere visserijmethoden moeten bijvangst zoveel mogelijk beperken. De bijvangst die dan nog overblijft, gaat naar de wal en wordt verwerkt.
ChristenUnie
De ChristenUnie ziet de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) en Natura 2000 als belangrijke pijlers voor een goed natuurbeleid, maar erkent dat de uitvoering in de praktijk “weerbarstig” blijkt. Om de Natura 2000-plannen te laten slagen pleit de partij voor “heldere regels, goede communicatie, snel handelen en boter bij de vis”. En “de gedachte dat Natura 2000 kostenneutraal is, is verleden tijd. Natuur kost geld, en de rekening daarvoor kunnen we niet op het bordje van enkele ondernemers leggen.” Investeringen moeten zijn gericht op het kosteneffectief veiligstellen van de EHS.
De ChristenUnie wil overheidshulp bij het opstellen van beheerplannen en financieringsafspraken tussen rijk en provincies, over “zowel aankoop als beheer”. Professioneel beheer van natuurgronden door bijvoorbeeld boeren moet betaald worden. Grote aaneengesloten EHS-gebieden moeten voorrang krijgen boven kleinere, die kunnen worden afgestoten. Bij aankoop van nieuwe gronden moet kritisch gekeken worden of het gebied noodzakelijk is voor het behoud van de meest kwetsbare natuur en of er voldoende budget beschikbaar is voor inrichting en beheer.
Om een nieuwe watersnoodramp te voorkomen, wil de ChristenUnie alle dijken en keringen verbeteren, het huidige beschermingsniveau – “dat dateert uit 1960” – herzien en daarbij rekening houden met de gevolgen van de klimaatverandering. De partij wil dan ook dat de Deltawet zo snel mogelijk van kracht wordt. Het Nederlandse waterbeheer kan effectiever en efficiënter door minimaal tien waterschappen af te schaffen en de provincies te ontlasten van waterbeheerbaken. Verder hebben we de verantwoordelijkheid om onze kennis op het gebied van waterbeheer “te delen met minder welvarende Deltagebieden in de wereld”.
Ambitieus is de partij waar het de verduurzaming van de visserij betreft. De Nederlandse vloot moet over vijf jaar volledig duurzaam zijn; de schepen binnen vier jaar MSC-gecertificeerd. De jonge generatie vissers moet opgeleid worden op een duurzaam opleidingsschip en de omvang van bijvangsten moet zoveel mogelijk teruggedrongen worden.
D66
D66 is voorstander van Natura 2000 en wil extra investeren in de kwaliteit van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS). Wat betreft Natura 2000 wil D66 helderheid voor de vele ondernemers in de betreffende gebieden; de interpretatie van de plannen brengt “veel onrust teweeg”. De partij wil nog dit jaar de Natura 2000-gebieden aanwijzen. Binnen de Nederlandse variant, de EHS, kiest de partij voor het aankopen van de ontbrekende schakels tussen natuurgebieden. “De overheid moet ruilgronden in haar bezit inzetten waar het kan, maar bereid zijn om te onteigenen waar dat moet.”
Verder ziet de partij heil in het combineren van natuur en andere doelen zoals waterberging en duurzaam toerisme. Natuurbeheerders en –eigenaren moeten actief benaderd en gestimuleerd worden “om aaneengesloten netwerken van groene corridors” vorm te geven. Verder pleit D66 voor de aanleg van meer bossen en groene recreatiegebieden rondom steden en dorpen. Bestaande nationale parken moeten worden beschermd tegen versnippering en verstedelijking.
D66 wil op Europees niveau afspraken maken om de overbevissing tegen te gaan. “Als deze afspraken niet gehandhaafd worden, dreigt er een economische en ecologische ramp.” De partij wil zeereservaten instellen en gebieden voor langere tijd sluiten voor visserij om de visstand te herstellen.
SGP
“Biodiversiteit is door God in de schepping gelegd, maakt de natuur weerbaar en is nuttig voor de mens. Dat alles verdient bescherming. Maar wel met een stukje nuchterheid”, vindt de SGP.
Natuurbeheer moet zo min mogelijk invloed hebben op de bedrijvigheid in de omliggende gebieden. Onteigeningsprocessen mogen niet versoepeld worden en “de SGP blijft zich verzetten tegen de onredelijke aanpak van landbouw- en visserijactiviteiten in en om Natura 2000-gebieden”. Deze agrarische en andere ondernemers worden onterecht in de beklaagdenbank gezet, meent de partij. Zij moeten juist aangemoedigd worden om de natuur te beheren. Agrarisch en particulier natuurbeheer verdient de voorkeur boven landaankopen door de overheid; de vergoedingen en contracten moeten daarbij reëel en aantrekkelijk zijn.
Ook de SGP ziet dat de realisatie van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) vertraging oploopt. De partij kiest “niet voor een dure versnelling, maar voor het bijstellen van ambities en temporiseren”. Landaankopen moeten worden gemaximeerd en “beleidsdoelen voor biodiversiteit, recreatie en landschap moeten zoveel mogelijk in dezelfde gebieden gerealiseerd worden, zodat op een kleinere oppervlakte meer bereikt kan worden”. Verder mag landbouwgrond niet ontpolderd worden.
Tot slot vindt de SGP dat de visserijsector reële tijd moet krijgen om te verduurzamen. Moet de sector te snel omschakelen, dan verlies je de “essentiële” betrokkenheid van de vissers.
Partij voor de Dieren
“Natuur en biodiversiteit zijn het meest waardevolle dat we bezitten”, stelt de PvdD. Daarom wil de partij dat Nederland haar natuur met spoed herstelt en beschermt. Daartoe moet de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) zo snel mogelijk gerealiseerd. Eenmaal als EHS-gebied aangewezen gronden, vindt de partij, mag er niet meer aan deze grenzen worden “gemorreld”. De Europese Natura 2000-gebieden moeten daarnaast ook zo snel mogelijk worden aangewezen, zonder concessies te doen aan eerdere beloftes. Verder wil de partij de vergunningplicht bij activiteiten in de buurt van beschermde natuur weer invoeren.
De PvdD wil de natuur zoveel mogelijk zijn gang laten gaan. “In het wild levende dieren worden zoveel mogelijk met rust gelaten” en jagen wordt verboden, ook voor het Koninklijk Huis. De Flora- en faunawet moet aangescherpt worden om de beoogde dierenbescherming ook daadwerkelijk te garanderen. Financiële compensatie voor landbouwschade, veroorzaakt door in het wild levende dieren, vindt de partij achterhaald en kan afgeschaft worden. Om te voorkomen dat dieren op de weg belanden, pleit de PvdD voor “deugdelijke afrastering tussen natuurgebieden en (snel)wegen”.
De partij wil de helft van de Nederlandse wateren, inclusief Waddenzee, aanwijzen al zeereservaat waarin visserij niet is toegestaan. Gezien de lage visstanden “kan er in principe niet meer worden gevist”, “alleen wanneer onafhankelijke populatiebiologen kunnen aantonen dat (beperkte) vangst met het oog op behoud van vispopulaties en biodiversiteit verantwoord is”. Diepzeevisserij, het overboord gooien van bijvangst en visserijsubsidies – inclusief subsidiëring van “zogenaamde duurzaamheidskeurmer-ken voor vis, zoals het MSC-keurmerk” – moeten verboden worden.
Ook “het verlies aan biodiversiteit elders in de wereld mede als gevolg van het consumptiegedrag van Nederlanders wordt een halt toegeroepen”. De PvdD wil een “verbod op de import en het gebruik van producten zoals hout, soja en palmolie waarvan de productie de biodiversiteit aantast”. Tevens zou de Nederlandse regering programma’s die kwetsbare natuurgebieden elders in de wereld beschermen, moeten ondersteunen.
Trots op Nederland
Over natuurbeheer van de Hollandse gronden schrijft TON niets, wél over waterbeheer. De strijd tegen het water noemt de partij “de oudste Nederlandse overheidstaak”. Ze zal “passende aandacht schenken aan de verdediging tegen het water, zowel zeewater als zoetwater”. Onderhoud aan sluizen en andere werken vindt de partij daarbij “vanzelfsprekend”. TON wil het waterbeheer efficiënter aanpakken door de waterschappen om te vormen tot uitvoeringsorganisaties onder verantwoording van Rijkswaterstaat.
- In de volgende aflevering van de Groene Kamer: energie.
- Naar het overzicht van de Groene Kamer
Deze serie beperkt zich tot de gevestigde politieke partijen.
De Groene Kamer wordt geschreven door Jelmer Mommers en Nicole Besselink en is tot stand gekomen in samenwerking met duurzaamnieuws.nl, waar de serie ook verschijnt.
Gerelateerde verhalen
