In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 9 juni 2010 neem ik samen met collega student journalistiek Nicole Besselink de partijprogramma’s door op de belangrijke duurzame onderwerpen. Tot slot: klimaatverandering.
Het klimaat sluit de rij van deze tiendelige Groene Kamer. Niet omdat zij het ondergeschoven kindje is, integendeel. De partijvisie op het klimaat beïnvloedt namelijk vaak en grotendeels de partijvisie op duurzaamheid. Daarom kijken we in deze laatste aflevering naar de klimaatstandpunten per partij. Is er sprake van klimaatverandering door menselijk handelen? Kunnen we hier wat aan doen? Zo ja, wat?
CDA
Het CDA erkent klimaatverandering door menselijk toedoen: “Ongeacht de discussie over de snelheid daarvan, zijn er onmiskenbaar wijzigingen in het klimaat als gevolg van menselijk handelen te onderscheiden.” Dat vraag om bezinning, schrijft de partij, waarna zij “binnen afzienbare tijd” belooft te komen met “uitvoerbare plannen met betrekking tot verduurzaming van energie, verantwoord gebruik van openbare voorzieningen, maar ook toekomstbestendige aanwending van de openbare ruimte”.
De CO2-aantasting van het klimaat en de kosten die nodig zijn om die aantasting te voorkomen, moeten doorberekend worden “in een stabiele en eerlijke prijs voor energie”, vindt het CDA. Om ook in de toekomst genoeg energie te kunnen garanderen, staat de partij positief tegenover “fossiele energie met CO2-afvang en –opslag”. Schadelijke effecten van de opwekking van fossiele brandstoffen zijn een kostenpost; het CDA wil daarom dat Nederland op Europees én wereldniveau pleit voor het Emission Trading System (ETS). Kernenergie blijft nodig in Nederland, dat er geen CO2-uitstoot bij komt kijken, is mooi meegenomen, stelt de partij.
Door de klimaatveranderingen zijn extra maatregelen volgens het CDA nodig om de normen voor bescherming tegen (zee- en rivier)water te halen. Zonder maatregelen neemt de kans op overstromingen toe. Maar, de partij heeft goede hoop: “Het verleden dat Nederlanders met water hebben, schenkt vertrouwen voor de toekomst.”
PvdA
Met veel woorden zegt de partij het niet – wellicht uit vanzelfsprekendheid – maar de partij erkent klimaatverandering door menselijk handelen. De PvdA wil de Nederlandse “voortrekkersrol” op klimaatgebied internationaal verder uitbouwen, want: “Ons land behoort tot de kerngroep van landen die zich inzet voor een ambitieus internationaal klimaatbeleid.” Ze wil Europese landen houden aan de “ambitieuze doelstelling van 30% minder CO2-uitstoot in 2020” en ziet deze liefst vastgelegd in een internationaal en juridisch bindend klimaatverdrag.
“Het huidige nationaal klimaatbeleid kent ambitieuze doelen op het gebied van duurzame energie, energiebesparing en vermindering van uitstoot van broeikasgassen”, maar is niet genoeg, vindt de PvdA. In 2020 wil de partij dat Nederland de schoonste en meest efficiënte energievoorziening van Europa heeft. “Dan zijn we minder afhankelijk van olie, uranium en gas uit het Midden-Oosten en Rusland.” Daarom wil de partij alles wat groen is stimuleren: wetenschap, productiemethodes, energie, etc.
Op landelijk niveau wil de PvdA “in 2020 minimaal 20% duurzame energie, een 20% efficiëntere economie en 30% minder uitstoot van CO2 dan in 1990”. Zonder een oplossing voor het afvalprobleem dat kernenergie met zich meebrengt, is deze vorm van energie voor de PdvA geen lange termijn oplossing voor het energie- of klimaatprobleem.
Over CO2-emissiehandel en ondergrondse CO2-opslag spreekt de partij zich niet uit.
SP
“Op termijn dreigt een klimaatcrisis; reden genoeg voor een stevig klimaatbeleid”, stelt de SP. In dertien punten doet zij haar visie op een dergelijk klimaatbeleid uit de doeken, samengevat in onderstaande alinea’s.
Om de CO2-uitstoot te reduceren wil de SP duurzame landbouw en kortere transportafstanden bevorderen, uitstootrechten in de CO2-emissiehandel stapsgewijs verlagen, het gratis weggeven van emissierechten stoppen en de veestapel verkleinen, want: “De intensieve veehouderij is in Nederland verantwoordelijk voor 14% van de uitstoot van broeikasgassen”. De SP investeert liever in het terugdringen van CO2-uitstoot dan in dure en onzekere ondergrondse opslag ervan.
Verder stelt de SP een rits aan energiebesparende voorstellen voor. De partij wil energiezuiniger bouwen, transport en productie stimuleren, het nuttig gebruik van restwarmte van elektriciteitscentrales en industrie aanmoedigen, evenals de uitbreiding van duurzame stroom- en gasproductie. Kolen-, olie- en kerncentrales worden, als het aan de SP ligt, vervangen door zonne-, wind- en andere duurzame energie en de subsidie voor zonnepanelen wordt ruimer. Ook wil de partij een klimaatwet om maatregelen voor een duurzame energievoorziening in vast te leggen. De overheid moet zelf het goede voorbeeld geven.
VVD
“De VVD wil dat Nederland minder afhankelijk wordt van fossiele brandstof, zuinig omgaat met energie en dat de uitstoot van CO2 wordt teruggebracht”, want, zo schrijft de partij: “De fossiele brandstoffen raken op en zorgen voor vervuiling. Bovendien komen deze brandstoffen uit onveilige gebieden als Rusland en het Midden-Oosten.” De VVD wil niet dat de overheid precies oplegt hoe deze energietransitie tot stand moet komen, dat is aan “de innovatieve kracht van het bedrijfsleven”. Of en in hoeverre de overheid klimaatdoelstellingen moet afdwingen blijft onduidelijk. Op energievlak acht de partij kernenergie nodig “vanuit het oogpunt van zelfvoorzienendheid en klimaatdoelstellingen”, maar hoeven geen nieuwe kolencentrales gebouwd te worden.
Over CO2-emissiehandel en ondergrondse CO2-opslag spreekt de partij zich niet uit.
PVV
De PVV is duidelijk waar het over het klimaat gaat: “Het klimaat verandert, natuurlijk, maar dat doet het altijd. De mens kan de temperatuur op aarde niet een paar graden warmer of kouder zetten. Bovendien daalt de mondiale temperatuur al sinds 1998. Ondertussen grijpen socialisten de klimaattheorieën aan om te doen wat ze altijd willen: hogere belastingen, schuldgevoel en veel regels, terwijl van alle CO2-uitstoot slechts 3 tot 4 procent veroorzaakt wordt door de mens. De rest wordt door de natuur (vulkanen, oceanen en moerassen) zelf geproduceerd. We moeten stoppen met paniek over de opwarming van de aarde en stoppen met het geven van geld aan een onbewezen klimaathype. Van Europese klimaatverplichtingen moeten we uiteindelijk af. We zijn tegen ondergrondse CO2-opslag.” Voor de duidelijkheid staat het onder het rijtje oplossingen nog maar eens: “Vooral: geen ‘klimaatbeleid’.”
GroenLinks
GroenLinks wil meeregeren om een effectieve klimaatpolitiek van de grond te krijgen. “We mogen nieuwe generaties niet langer opzadelen met onze problemen. Als iedereen gaat leven zoals de gemiddelde Nederlander, dan hebben we aan één aardbol niet genoeg.”
Daarom wil GroenLinks nu de uitstoot van broeikasgassen verminderen, bossen beschermen en de visvangst beperken. Want: “Als het klimaat echt op hol slaat en de natuur is uitgeput, dan is de mensheid pas echt duur uit. Dan jagen voedseltekorten, watergebrek en onbewoonbare kuststreken miljoenen mensen op de vlucht. Hoe hoog we de dijken ook maken, de klimaatcrisis gaat aan ons land niet voorbij.”
Nederland en Europa moeten de voortrekkersrol op zich nemen en klimaatsteun bieden aan arme landen, “zodat zij in één keer de sprong kunnen maken van houtskoolvuur naar groene stroom”. Op onderzoek moet dan ook niet worden bezuinigd, meent de partij. Kennisontwikkeling op het gebied van energie, klimaat en het efficiënt omgaan met natuurlijke hulpbronnen is van groot belang.
In 2020 moet de Nederlandse uitstoot van broeikasgassen minstens 30 procent lager dan in 1990. Binnen de EU zou GroenLinks de Nederlandse regering graag zien pleiten voor 40 procent minder CO2-uitstoot in 2020 en tenminste 90 procent in 2050. De Europese handel in emissierechten moet verbeterd worden: “Het veilen van emissierechten en instellen van een minimumprijs per ton broeikasgas stimuleert innovatie meer dan het gratis weggeven van de rechten”, stelt de partij. Voor bestaande kolencentrales komt er – “zolang de Europese emissierechten te goedkoop zijn” – een kolenbelasting en voor sectoren waarvan broeikasgassen niet onder de Europese emissiehandel vallen, komt een milieubelasting.
GroenLinks is tegen CO2-opslagexperimenten onder bewoond gebied en eist rekenschap met de gevolgen voor kwetsbare natuurgebieden. Ook hier geldt: de vervuiler betaalt. “Opslag van CO2 wordt door elektriciteitsproducenten zelf betaald.”
ChristenUnie
De ChristenUnie heeft van alle partijen een van de meest uitgebreide en gedetailleerde klimaatvisies in het verkiezingsprogramma opgenomen. Het voert te ver om alle voorstellen tot in detail te bespreken, daarom hier de grote lijnen.
De partij stelt dat hoewel de omvang van de invloed van fossiele brandstofverbranding “niet met 100 procent zekerheid is vast te stellen, de politiek uit voorzorg tijdig moet handelen”. Voor de partij staat vast dat de emissies die ontstaan bij de verbranding van fossiele energiebronnen zorgen voor “problemen in luchtwegen, schade aan de schepping en mogelijk een verandering van het klimaat”.
Voor de ChristenUnie gaan energie en klimaat door één deur. Willen we een duurzame, klimaatbestendige toekomst, dan zal er een energietransitie plaats moeten vinden, meent de partij. “Verduurzaming van de energievoorziening rendeert.” Maar de liberalisering van de energiemarkt zit deze omschakeling in de weg. “Toekomstige kosten maken geen onderdeel uit van de energieprijs.” De ChristenUnie kiest voor een reductie van 80 tot 95% van de emissie van broeikasgassen in 2050, voor 30% minder broeikasgassen ten opzichte van 1990, 20% hernieuwbare energie in 2010 en een oplopende energiebesparing.
Op Europees niveau wil de partij pleiten voor “het creëren van schaarste in emissierechten, waardoor emissierechten duurder worden” en “een verplichting voor een aandeel duurzaam in energieopwekking”. Binnen de landsgrenzen wil de ChristenUnie een hogere energiebelasting voor alle tarieven en een eerlijk warmtetarief voor duurzame warmte. Om de consument energiebewuster te maken, wil de partij onder andere een energiebesparingsaftrek introduceren.
Om emissies verder te reduceren “zou de overheid op wat langere termijn het opslaan van CO2 kunnen stimuleren door dit te verplichten voor nieuwgebouwde elektriciteitscentrales”. Ondergrondse CO2-opslag sluit de partij dus niet uit. Nieuwe kerncentrales ziet de partij daarentegen niet als oplossing van het energie- of klimaatprobleem “zolang er geen duurzame en betrouwbare oplossing is gevonden voor de problemen van veiligheid en afval”.
D66
“Grondstoffen raken op en de verspilling gaat door. De aarde warmt op, het klimaat verandert en de lucht vervuilt.” Dat stelt D66 op een van de eerste pagina’s van haar programma. Ook zij zoekt de oplossing in een duurzame energiehuishouding, maar stelt dat “Nederland alles uit de kast zal moeten halen” om de grens van 14% duurzame energie in 2020 te halen. “De breed gedragen Nederlandse ambitie van 20% vereist dat echt alle zeilen bij worden gezet.”
Om deze en meer doelen te realiseren pleit de partij voor het “direct en aanzienlijk beperken van onnodig energiegebruik” – ook door meer energiebewustheid bij consumenten – en het “versneld gebruik gaan maken van hernieuwbare energiebronnen”. Zo denkt D66 de transitie van centrale naar duurzame lokale energieopwekking te kunnen realiseren en het klimaat te ontzien.
D66 zou de internationale samenwerking graag beter zien en ergert zich aan “besluiteloosheid” waarmee politici naar de klimaattop in Kopenhagen “strompelden” om “zonder tastbaar resultaat weer uit elkaar te gaan”. Bindende internationale klimaatdoelstellingen, dat hebben we nodig. Desnoods zonder de VS en China. Dan kiezen we Europa-breed voor schone energie. Wind, water en zon in plaats van olie, kolen en gas.”
Emissierechten worden zo snel mogelijk geveild in plaats van gratis toegekend als het aan D66 ligt. Naast het CO2-plafond dat het Europese emissiehandelssysteem (ETS) kent – komt een bedrijf hierboven, dan moet deze emissierechten van schonere bedrijven kopen – pleit de partij ook voor een prijsvloer voor deze rechten. Nu zijn bedrijven door de schommelende CO2-prijs huiverig om in schone technologieën te investeren. Naast een prijsvloer zou een CO2-belasting ingevoerd kunnen worden, stelt de partij.
D66 wil geen vergunningen meer verlenen aan de nieuwe energiecentrales die meer dan 350 gram CO2 per kWh elektriciteit uitstoten. In 2020 worden de centrales verplicht aan deze norm te voldoen, “eventueel door – indien bewezen veilig en rendabel – het afvangen en opslaan van CO2”. Maar, opslag onder woongebieden gaat niet gebeuren voordat ervaring met de ondergrondse opslag van CO2 is opgedaan.
SGP
Op Europees niveau zouden een lagere CO2-uitstoot en de koppeling van energienetten en –markten de belangrijke kwesties moeten zijn, meent de SGP. “Het CO2-emissiehandelssysteem kan een effectief instrument zijn, maar laat nu nog te weinig haar tanden zien. Dat moet anders.” De SGP wil dat Nederland op Europees niveau pleit voor een effectiever CO2-emissiehandelssysteem, “zodat een hogere CO2-prijs gerealiseerd wordt en papieren CO2-reductie vermeden wordt”. Maar: de inkomsten uit deze CO2-heffingen moeten, als het aan de partij ligt, wel deels “naar de energie-intensieve industrie teruggesluisd worden om te voorkomen dat de internationale concurrentiepositie van deze industrie verzwakt”.
Ondergrondse CO2-opslag noemt de SGP “een aanvaardbare tussenoplossing, mits het zorgvuldig en betaalbaar ingevoerd kan worden, er draagvlak voor is en private partijen het grootste deel van de financiering voor hun rekening kunnen nemen”. Het experiment onder Barendrecht wil de partij echter wel “afblazen”.
Partij voor de Dieren (PvdD)
De PvdD spreekt zich duidelijk uit voor “een dwingend klimaat- en milieubeleid om de opwarming van de aarde te beperken en erger te voorkomen” want “de opwarming van de aarde en de verandering van het klimaat vormen een bedreiging voor miljarden mensen, dieren en planten”. Daarom zullen “Nederland en Europa stevig moeten inzetten op de overgang naar het gebruik van duurzame energie en duurzame grondstoffen. Fossiele brandstoffen zullen vervangen worden door duurzame energiebronnen als zon, wind en water”, zodat het klimaat wordt ontzien.
Klimaat- en milieubeleid zijn taken van de overheid en kunnen niet aan de markt worden overgelaten. Binnen het Nederlandse klimaatbeleid moet de uitstoot van broeikasgassen uit de landbouw een integraal onderdeel gaan vormen. Verder wil de PvdD energie en klimaat onder de bevoegdheid van één minister laten vallen die een klimaatwet initieert “om een drastische reductie van de uitstoot van broeikasgassen te realiseren”.
De partij is tegen het afvangen en ondergronds opslaan van CO2 van fossiele herkomst, want “zo wordt de vervuiling niet bij de bron aangepakt”. Kernenergie is ook geen duurzaam alternatief, vindt de partij. Verder zou Nederland een flexibele CO2-belasting in moeten voeren “die lager wordt naarmate de Europese prijs van CO2-emissierechten hoger wordt”.
Trots op Nederland (TON)
TON is vóór de bouw van een kerncentrale, maar schrijft in haar programma verder niets over klimaat(verandering), CO2-emissies, CO2-opslag of energiebesparende maatregelen.
***
Met deze tiende aflevering over de klimaatkeuzes van de gevestigde partijen eindigt de Groene Kamer. Alle afleveringen nog eens nalezen of een overzicht van de groene plannen per partij bekijken? Naar het overzicht.
Deze serie beperkt zich tot de gevestigde politieke partijen.
De Groene Kamer wordt geschreven door Jelmer Mommers en Nicole Besselink en is tot stand gekomen in samenwerking met duurzaamnieuws.nl, waar de serie ook verschijnt.
Gerelateerde verhalen
