Linksrechts is geen nuttig onderscheid. Werkt de tegenstelling conservatief/progressief beter om de politiek te vatten? Voordat ik daartoe kom eerst een andere vraag: Wat is het conservatisme? Ik doe in 5 stapen een vlotte poging.

“Het conservatisme als levensbeschouwing begint met het juiste gewicht toekennen aan het tragische en aan de dood.” – J.L.Heldring

“Het conservatisme is een politieke, ethische en culturele gezindheid die zich grondvest op de traditie. Het begrip “conservatisme” is afgeleid van het Latijnse conservare, dat “beschermen, in ongeschonden toestand bewaren” betekent. Het conservatisme is echter een breed begrip en kent vooral in Nederland een hoop verschillende betekenissen. Essentieel stelt het conservatisme zich kritisch op tegenover het idee van maakbaarheid van de samenleving, zoals dat leeft in de ideologieën van de moderniteit, liberalisme en socialisme.”

2. Op basis van een college filosofie:

Mens zijn is imperfect zijn. De mens is onzeker en afhankelijk, de samenleving versnipperd en ontworteld, pogingen de mens te perfectioneren zijn gedoemd te falen.

Niet een zoektocht naar geluk, maar een zoektocht naar zekerheid is de belangrijkste worsteling van de mens.

Instituties brengen die zekerheid.

Het gezin is het meest waardevolle instituut, een patriarchale machtsstructuur die zekerheid biedt door duidelijke verhoudingen en continuïteit.

Orde is belangrijk. Het conservatisme richt zich erop onzekerheid uit te bannen door betrouwbare structuren in het leven te roepen. De samenleving is met haar tradities als instituut betrouwbaarder dan de staat, en niet kneedbaar.

De mens kan het beste vertrouwen op traditie, omdat die tot stand is gekomen in een proces van trial & error. Waarden en normen zijn het product van de gehele geschiedenis, en moeten daarom gekoesterd worden. Gebruiken, waarden en ideeën die de tand des tijds hebben doorstaan, hebben dat om een reden gedaan. Het conservatisme is een pact tussen generaties om te beschermen wat wordt overgeleverd.

De staat is het broodnodige hoofd (brein) van de samenleving; het is de plek waar normen en waarden worden vertaald in wetten. Conservatisme heeft een (sterke?) staat nodig, staatsingrijpen kan onder sommige omstandigheden worden verdedigd.

Eigendom is binnen het conservatisme iets natuurlijks. Maar met meer eigendom komt ook meer verantwoordelijkheid.

Niet iedereen is gelijk. De gelijkschakeling van mensen heeft homogeniteit tot gevolg, en dat moet worden vermeden. Ook verschillen kun je koesteren.

Conservatisme is nadrukkelijk niet tegen alle verandering. Maar verandering moet wel met voorzicht worden doorgevoerd.

3. Daddy conservatism

Edmund Burke wordt gezien als de vader van het conservatisme. Burke verkiest geleidelijke verandering boven revolutie. De verandering die hij accepteert staat bekend als de Burkeaanse correctie: “een politiek van verandering door voort te bouwen op de bestaande orde.” Dit betekent dat het progressivisme moet worden ingedamd.

“Burke believed that property was essential to human life. Because of his conviction that people desire to be ruled and controlled, the division of property formed the basis for social structure, helping develop control within a property-based hierarchy. He viewed the social changes brought on by property as the natural order of events that should be taking place as the human race progressed. With the division of property and the class system, he also believed that it kept the monarch in check to the needs of the classes beneath the monarch. Since property largely aligned or defined divisions of social class, class too was seen as natural – part of a social agreement that the setting of persons into different classes is the mutual benefit of all subjects.”

4. Jerome Heldring, Nederlands Conservatief

“Het conservatisme als levensbeschouwing begint met het juiste gewicht toekennen aan het tragische en aan de dood.”

“Het leven is tragisch omdat het eindigt met de dood. Dat is een tragisch, maar wel een eerlijk perspectief. Het is een levensvisie die leidt tot een minder idealistische visie op de maatschappij. In de politiek zijn progressieven en mensen met idealen nodig om tot actie te komen, conservatieven zijn nodig om de beperkingen aan te geven.”

“Het conservatisme als levensbeschouwing is een reactie op overmatig optimsime over de mens en de samenleving. Het is een pessimistischer visie op de maatschappij, die rekening houdt met het menselijk tekort. Of anders gezegd: het conversatisme heeft meer oog voor het tragische van het leven.”

Er is in Nederland zoiets als conservatisme met een kleine c, een minder ontwikkelde vorm: “[Dat] zijn burgers die niet verstoord willen worden, die niet inhun gewoontes willen worden gestoord.” Serieus Conservatisme komt in ons land niet echt van de grond, aldus Heldring.

5. Sam Tanenhaus, Amerikaans journalist

Volgens Sam Tanenhaus is het conservatisme in de Verenigde Staten dood. Wat ervoor in de plaats is gekomen is iets heel anders, namelijk revanchisme, een “politiek die erop gericht is om terug te krijgen wat verloren is gegaan.”

Tanenhaus: [Deze revanchisten] lijken op de versteende figvuren uit Pompeï (…), gegrepen door de rigor mortis van een disfunctionele ideologie.”

Revanchisten zijn juist niet conservatief. In de woorden van Heldring: “George Bush junior is natuurlijk ook geen conservatief. Het met wapens willen veranderen van de wereld en een hele nieuwe samenleving stichten in het Midden-Oosten is natuurlijk alleen vanuit progressieve standpunten te begrijpen.”

Tanenhaus betreurt dat het serieuze conservatisme dood is, omdat “we conservatieven nodig hebben omdat zij in staat zij om op een beredeneerde, gedetailleerde en logische wijze de vraag te stellen: waar zal het beleid van de huidige regering ons naartoe voeren?”

Morgen: progressivisme.

***

dit bericht hoort bij linksrechtsweek