In november vorig jaar woonde ik met studiegenoten een zitting van de Groningse gemeenteraad bij, om te leren hoe je daar goed verslag van doet. Wat zich voor ons aftekende – mogelijk vooral omdat we ons daarop hadden ingesteld – was een botsing tussen links en rechts. Een nadere beschouwing van de discussie levert een nieuw inzicht over linksrechts op.

Het ging die dag over erfpacht. De links coalitie (PvdA, GroenLinks en SP) is daarvoor en wil het daarom houden, de centrum-rechtse oppositie (CDA, VVD, D66, ChristenUnie, en Student- en Stadspartij) is ertegen, en wil het daarom afschaffen. Omdat links in de Groningen met de scepter zwaait, werd het erfpacht niet afgeschaft.

Een politiek een-twee-drietje dus. Maar waar ging het nou eigenlijk over?

Van wie is de aarde?

In de discussie (notulen) waren drie punten belangrijk. Ten eerste een principieel strijdpunt dat gaat over eigendom: van wie is de grond in Nederland? Is die van ons allemaal, en daarom van de staat, of is die van individuele burgers, en dus privébezit?

Het standpunt van de coalitie werd verwoord door Drewes de Haan (GroenLinks): “Diep in ons hart vinden wij dat de grond, net als het water en de lucht, van ons allemaal is.” Erfpacht past hier mooi bij: huizen zijn privébezit, maar de grond eronder blijft van de staat.

VVD en D66, aan de andere kant, toonden zich principeel voorstander van ongelimiteerd privébezit. Privébezit zorgt er volgens hen voor dat mensen verantwoordelijker met hun huis en omgeving omgaan. Daarom is het volledig bezitten van een huis, en de grond daaronder, goed voor de mensen die erin wonen, en bij verlenging voor de mensen eromheen.

Dit fundamentele conflict over eigendom vertelt ons veel over de aard van links en rechts.

***

In de eerste plaats is het politieke conflict over eigendom zo oud is als de politiek zelf, sterker, de introductie van privébezit kan worden gezien als de start van de politieke samenleving. Roussau schrijft in zijn Tweede Vertoog (1754/5):

“De eerste die, nadat hij een stuk grond omheind had, op het idee kwam te zeggen: ‘dit is van mij’ en mensen aantrof die simpel genoeg waren om hem te geloven, was de werkelijke grondlegger van de politieke samenleving. Hoeveel misdaden, oorlogen, moorden, hoeveel ellende en verschrikkingen zou degene het menselijke geslacht niet hebben bespaard, die de palen zou hebben uitgetrokken of de greppel gedempt en die tot zijn medemensen zou hebben geroepen: hoed je ervoor om naar die bedrieger te luisteren; jullie zijn verloren als je vergeet dat de vruchten van iedereen zijn, en dat de aarde niemand toebehoort.”

(p.87, ik citeer uit Achterhuis, p.126)

Rousseau is hier niet erg te spreken over de gevolgen van privébezit, dat is duidelijk. Zonder de grondlegger die hij als bedrieger bestempelt zouden we allemaal nog steeds in hutjes wonen, en hoewel ik dat op een bepaalde manier een mooi beeld vind – ik denk dat ik het iets vredigs zou hebben, zou ik waarschijnlijk ook al twee keer zijn overleden aan de pest, en zou deze site helemaal nooit van de grond zijn gekomen.

Met bovenstaande citaat is dus zeker niet alles gezegd, maar wel dat eigendom altijd centraal heeft gestaan in de politiek, en trouwens ook dat links gevangen zit in een systeem dat ze al op zijn simpelste fundament onacceptabel acht; namelijk een systeem dat – onder andere – is gebouwd rond het idee van privébezit als mensenrecht. Dat vertelt ons dat echt links – communisme-links – bijna niet meer bestaat. Of toch wel?

***

Enfin, terug naar Groningen, verder over links. De idee van gemeenschappelijk bezit spreekt me aan, niet alleen als het gaat over grond, maar zeker ook als het gaat over water en lucht. (Daarover zal een andere week gaan).

En dan nu de praktijk

De vraag die, als het om de praktijk gaat, moet worden beantwoord is: werkt het ook?

Een mooi idee kun je afschermen van de gemene werkelijkheid door het te verheffen tot iets dat boven de mondaine praktijk staat, en dat kan misschien best een handige aanpak zijn soms, maar als ons land zo bestuurd wordt komen we niet ver.

Het debat over de erfpacht werd gevoerd op basis van een rapport van de Groningse rekenkamer (PDF), dat concludeert – mijn lezing – dat de voordelen van erfpacht niet langer opwegen tegen de nadelen. Hier komen het tweede en het derde centrale strijdpunt in de discussie naar voren: het financiële en het beleidstechnische punt.

Het probleem is dat de betrokken spelers in deze rituele erfpachtdans elkaar tegenspreken. De PvdA is het niet eens met het rapport van de rekenkamer en haalt Hennie van der Most erbij. De partij houdt vast aan het argument dat erfpacht goed is omdat het ‘traditioneel [een] populair instrument’ is om welvaart te delen. Maar dat argument wordt juist weerlegd door de rekenkamer, die concludeert dat erfpachters onevenredig worden belast. De rechtse oppositie hamert hierop, maar links blijft vasthouden aan het instrument en wil er zelfs meer van, ook omdat sturing over de bestemming van percelen daarmee mogelijk wordt, wat volgens rechts ook op hele andere manieren kan, bijvoorbeeld met bestemmingsplannen.

Kortom: bonje. En terecht. Wiens versie van de werkelijkheid klopt; ik weet het niet. De partijen werden het eens het huidige erfpachtbeleid beter uit te voeren.

Nasmaak

Wat ik wel weet is dat ik de gemeenteraad uitliep met de nasmaak dat links vies is van rekenen. Dat de linkse partijen in kwestie liever zwelgen in mooie ideeën (die vroeger heel wel goed hebben kunnen werken), dan dat het recente rekensommen neemt als richtlijn voor bestuur. Die interpretatie is persoonlijk, gecorrumpeerd door mijn geheugen, en niet ondersteund door eenzijdige feiten, maar toch: het is een interpretatie.

Misschien echo ik hier een cliché dat rechts koestert over links: zweverige bende, bezig met ideeën, niet met de werkelijkheid.

Links als bevlogen, rechts als beredeneerd.

Wie herkent dat? Wie niet? Wie stuurt nu bij zodat het vervolg op dit stuk wijzer is?

***

dit bericht hoort bij linksrechtsweek