In Buitenhof ging de discussie gister over de rol van Nederland in de ontwikkeling van het jachtvliegtuig van de toekomst, de Joint Strike Fighter (JSF). De Nederlandse overheid heeft al een miljard geïnvesteerd in de ontwikkeling van dat vliegtuig. De vraag is of daarbovenop nu al moet worden overgegaan tot de aanschaf van twee prototypes. Door die vliegtuigen te kopen stimuleert de Nederlandse staat de nationale vliegsector, in Buitenhof vertegenwoordigd door de bestuursvoorzitter van Stork, Sjoerd Vollebregt. Bovendien kan de overheid door nu te participeren later geld besparen of verdienen aan de toekomstige koop of verkoop van JSF’s.

Stork werkt met enkele honderden mensen aan de ontwikkeling van de JSF. Hoewel veel landen het besluit over aanschaf van het toestel hebben uitgesteld tot het moment waarop het van de band rolt, een prijskaartje heeft, en vliegt, ziet Stork de Nederlandse overheid graag nu al investeren. Het kabinet doet dat door de prototypes te kopen, maar de Tweede Kamer, in Buitenhof vertegenwoordigd door Raymond Knops van het CDA en Krista van Velzen van de SP, zet daar vraagtekens bij. Omdat de uiteindelijke prijs van de vliegtuigen nu nog niet duidelijk is en de ontwikkeling alle kanten op kan gaan (onbemand bijvoorbeeld), is het onverstandig ons als land nu al vast te leggen op één type voor de toekomst, zo luidt het standpunt van Van Velzen (SP).


Aan de andere kant heeft Nederland er belang bij de vliegsector te stimuleren en de werkgelegenheid daar aan te wakkeren, zo verdedigt Knops (CDA) het kabinetsbeleid. De werkgelegenheid die ontwikkeling van het toestel in Nederland zou opleveren is trouwens ook nog onderwerp van discussie, omdat niemand het eens lijkt te zijn over een concreet aantal mensen en een concreet aantal werkuren. Het Centraal Planbureau komt daarover tot hele andere conclusies dan Stork op basis van een rapport van PricewaterhouseCoopers.

Knops legt in Buitenhof uit dat defensie verschillende scenario’s heeft beschreven van hoe en waar de Nederlandse krijgsmacht in de toekomst actief zal (moeten) zijn. In die scenario’s zijn jachtvliegtuigen nog steeds nodig, en het toestel dat het beste aansluit bij de behoeftes van de luchtmacht is de JSF. Ons leger moet ook in de toekomst ‘solidair’ kunnen optreden in het buitenland, in opbouwmissies zoals in Afghanistan. Ter ondersteuning van dat soort goedbedoelde missies zijn state of the art-vliegtuigen nodig. Als we onze jongens en meisjes inzetten, dan toch met het beste materieel.

Op die logica is behoorlijk wat aan te merken. In de eerste plaats zijn voorspellingen voor over 20 jaar (wanneer de vloot vliegt), altijd onzeker. Bovendien kan de Nederlandse staat de bouw van vliegtuigen ook overlaten aan de markt, zonder daarbij te willen participeren. Als er een markt is voor de JSF, komen de investeringen vanzelf wel. Daarmee beperkt de overheid haar risico en de reële kans dat alweer veel geld wordt verspild in een project dat uiteindelijk niks oplevert. Dat zou niet de eerste keer zijn, en het CPB waarschuwt hiervoor.

De discussie draaide in Buitenhof met name om belastinggeld en risico, en de verschillende partijen hadden daar een verschillend idee over. Maar waar de discussie eigenlijk om zou moeten draaien is de vraag: Wat voor Nederland willen we zijn?

Willen we als land kunnen concurreren in de bouw van vliegtuigen? Dan moeten we doorgaan met de investeringen. Stork-man Raymond Knops liet duidelijk weten dat voor de hele sector van vliegtuigbouw het licht uitgaat als niet zowel de civiele als de militaire bedrijfstakken wordt geïnvesteerd. Dat om innovatie op gemeenschappelijke gebieden te kunnen benutten. Niet alleen de militaire tak is hier dus in het geding, maar de bouw van alle (onderdelen van) vliegtuigen in Nederland. Als we blijven investeren in de JSF wordt Nederland beter in het bouwen van vliegtuigen, en dan komen andere landen ze bij ons kopen, stelt Knops.

Maar wat verkopen we dan eigenlijk? Goedbedoeld of niet, uiteindelijk is de Joint Strike Fighter ontworpen om mensen te vermoorden. Gericht en efficiënt, maar toch. De JSF is een heel duur en geavanceerd vliegtuig, maar een ordinair wapen.

Willen we dat Nederland zijn? Het Nederland waar andere landen gevechtsvliegtuigen komen kopen? Willen we dat toekomstige bombardementen worden uitgevoerd met vliegtuigen waar de sticker: made by Stork, Holland op staat? Worden we met z’n allen niet veel vrolijker van een Nederland waar andere landen geavanceerde, duurzame producten komen kopen? Is vol inzetten op groen niet een veel vrolijker alternatief voor ons land?

Ik kies voor dat alternatief, en dat zou het kabinet ook moeten doen. Laat het licht in deze Nederlandse sector voor vliegtuigbouw maar uitgaan. Dat is keihard voor de banen die dat kost, voor het miljard dat al is geïnvesteerd en voor de kennis die hier verloren gaat. Maar het financiële vermogen van de Nederlandse staat is niet eindeloos, en we moeten keuzes maken. Dus laat de JSF rusten, zodat ons belastinggeld op groen kan worden gezet. Nogmaals, als private investeerders of andere landen brood zien in de JSF, komt dat vliegtuig er toch wel. De absolute werkgelegenheid in Nederland verandert bovendien toch niet (aldus het CPB), die verschuift alleen maar verder of minder ver naar de vliegtuigbouw. Schuif dus naar groen, dat is op de lange termijn in het belang van alle partijen.

De regering moet dan zoveel mogelijk geld en alle kennis die we kunnen vinden in de bouw van hoogwaardige, duurzame producten investeren. Daar is grote behoefte aan – denk aan schone vliegtuigen –en alleen al de keuze daarvoor levert voordelen op, onder het motto:‘Gidsland Nederland’ maakt geen wapens, maar werkt aan een duurzame toekomst. We kunnen ons zo profileren als groene supermarkt. Die kans moeten grijpen nu het nog kan. Deze principiële keuze is goed uit te leggen aan de kiezer, en bovenal: het levert een veel leuker Nederland op.